" نقطه"
تماس با من
پروفایل من
آرشیو وبلاگ
      نقطه (خبری ـ تحلیلی)
سند جامع کرسی های آزاداندیشی نویسنده: " نقطه" - یکشنبه ٢٠ آذر ۱۳٩٠

تعریف مفاهیم و اصطلاحات موجود در زمینه کرسی های آزاداندیشی

شیوه های اجرای کرسی های آزاد آندیشی

اهمیت و ضرورت کرسی های آزاداندیشی

باید ها و نباید های کرسی های آزاداندیشی

موانع و آسیب های کرسی های آزاداندیشی

دیدگاه مسئولین، اساتید و دانشجویان پیرامون کرسی های آزاد اندیشی

اقدامات صورت گرفته در حوزه کرسی های آزاداندیشی
 
موضوعات پیشنهادی صاحب نظران برای کرسی های آزاداندیشی

 


تعریف مفاهیم و اصطلاحات موجود در زمینه کرسی های آزاداندیشی

 آزادی

 - معنای لغوی و  اصطلاحی واژه آزادی:

 معنای لغوی واژه آزادی: واژه آزادی در لغت به معنای حریت و اختیار خلاف بندگی، رقیت، عبودیت، اسارت و اجبار و همچنین به معنای قدرت عمل و ترک عمل و قدرت انتخاب بیان شده است. (دهخدا، علی اکبر، لغت نامه دهخدا، تهران: چاپخانه مجلس، 1325، ج2، ص86)

 معنای اصطلاحی واژه آزادی مأخوذ از معنای لغوی آن است و بر همین اساس تعاریف اصطلاحی مختلفی از آن ارائه شده است که نمی توان بر روی تعریفی خاص اتفاق نظر یافت، با این حال در یک تعریف ساده و فارغ از هر گونه تقید  می توان آزادی را به فقدان مانع در راه خواسته های انسان تعریف کرد؛ آزادی یعنی اینکه انسان کاری را که بخواهد بتواند انجام دهد و مانعی در راه آن نباشد و قادر باشد چیزی را انتخاب کند و از چیز دیگری در گذرد. (لک زایی، شریف، آزادی سیاسی در اندیشه شهید مطهری و بهشتی ،  قم، بوستان کتاب، 1382، ص21)

 آزادی در آیات و روایات:

 - آزادی والاترین جلوه برای حرمت انسان: قرآن کریم آزادی را والاترین جلوه برای حرمت انسان و نقطه قوت و امتیاز او می شناسد و در گفت و گو، از آن به عنوان مبنای اساسی یاد می کند و توجه به آن را از مهمترین وظایف پیامبران در دعوت انسان ها به سوی حق می داند و از ایشان می خواهد که: الَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْراةِ وَالإِْنْجِیلِ یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَیُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّباتِ وَیُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبائِثَ وَیَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالأَغْلالَ الَّتِی کانَتْ عَلَیْهِمْ فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِی أُنْزِلَ مَعَهُاولئک هم المفلحون(سوره اعراف/157)

 - رسیدن به هدایت، از طریق انتخاب آزادانه صحیح: خدای سبحان با دادن عقل به انسان و فرستادن پیامبران و کتب آسمانی، راه حق و باطل، راه هدایت و رستگاری و گمراهی و بدبختی را به انسان نشان داده است تا آزادانه بیندیشد و با انتخاب خود راه صحیح را برگزیند: « وَ قُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنْ شاءَ فَلْیُؤْمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْیَکْفُرْ؛ (کهف، آیه 29) بگو: این حق است از سوی پروردگارتان! هر کس می‎خواهد ایمان بیاورد (و این حقیقت را پذیرا شود) و هر کس می‎خواهد کافر گردد.»

 - مردم همگی آزادند: امام سجاد علیه السلام می فرماید: «ایها الناس ان آدم لم یلد عبدا ولا امة ان الناس کلهم احرار؛ ای مردم! حضرت آدم کسی را برده و یا کنیز به دنیا نیاورده است و تمام مردم همگی آزادند.»(الفروع من الکافی، ابی جعفر محمد بن یعقوب الکلینی، دارالکتب الاسلامیة، تهران، 1365 ه . ش، ، ج 8، ص 69; کتاب الروضة، ح 26 .)


علاقه مندی و کوشش برای گفت‌وگو، خصلت بنیادین و ذاتی انسان:  یَوْمَ تَأْتِی کُلُّ نَفْسٍ تُجَادِلُ عَن نَّفْسِهَا وَتُوَفَّى کُلُّ نَفْسٍ مَّا عَمِلَتْ وَهُمْ لاَ یُظْلَمُونَ(نحل111)؛ بر اساس این آیه شریفه، قرآن علاقه مندی و کوشش برای گفت وگو را از جمله خصلت های بنیادین و ذاتی انسان می داند، خصلتی که در سخت ترین و نفسگیرترین شرایط نیز در انسان وجود دارد.

 از جمله ویژگی های انسانی در قیامت مبادرت به مجادله است؛ بدین سان در قیامت خصلت های عرضی انسان رنگ می بازند و آنچه در نهاد او ذاتی است، آشکار می گردد و مجادله چون در قیامت نشانه ذاتی و فطری بودن گفت و گو در بشر است، خود را نمایان می سازد.

 - آزادگی عالیترین هدف انسانی: امام صادق (ع) می فرمایند: کسی که شب را به صبح آورد و غیر از آزادگی خود، به فکری دیگر باشد، بداند که عالیترین هدف انسانی را کوچک و خوار شمرده؛ زیرا که آزادگی اندیشه، با توجه به خداوند متعال توام است و عدم توجه به آزادی فکر و ارزش این نعمت الهی باعث می شود میل انسان به سود ناچیزی معطوف شود. (اصول کافی- ابی جعفربن یعقوب بن اسحاق کلنی رازی- جلد (1)- صفحه های 13 و 48 جلد (2)- صفحه 89)

* برای اطلاع از دیدگاه اسلام در خصوص آزادی رجوع کنید به مقاله «آزادی و اسلام»

 * برای اطلاع از دیدگاه اسلام در خصوص آزادی تفکر رجوع کنید به مقاله آزادی تفکر

 

آزادی در دیدگاه بزرگان:

 - ما آزادی در پناه اسلام/ در پناه قرآن می خواهیم، ما آزادی غربی نمی خواهیم بی بندوباری است آن / آزادی که غرب می خواهد یک آزادی بی بند و بار است، هر که هر کاری دلش بخواهد می کند. یک آزادی است که مخالف با اخلاق است، مخالف با سنن انسانی است نه یک آزادی محدودی که روی قواعد و روی چارچوب قوانین باشد.(امام خمینی)


 - ما آزادی را با همان مفهوم اسلامی خودش قبول داریم که البته در آن آزادی بیان است، آزادی رفتار هست، آزادی فکر هست. (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با استادان و روسای دانشگاه ها 1386/7/9)
 

آزادی تفکر آری، آزادی عقیده خیر: فرق است میان آزادی تفکر و آزادی عقیده. آزادی‏ تفکر ناشی از همان استعداد انسانی بشر است که می تواند در مسائل بیندیشد؛ البته این استعداد بشری حتما باید آزاد باشد؛ چرا که پیشرفت و تکامل بشر در گرو این آزادی است، اما آزادی عقیده، خصوصیت دیگری دارد. می دانید که هر عقیده ای که ناشی از تفکر صحیح و درست نیست، منشا بسیاری از عقاید، یک سلسله عادت ها و تقلیدها و تعصب هاست.

 عقیده به این معنا نه تنها راهگشا نیست که به عکس، نوعی ‏انعقاد اندیشه به حساب می آید؛ یعنی فکر انسان در چنین حالتی، به عوض‏ اینکه باز و فعال باشد، بسته و منعقد شده است و در اینجاست که آن قوه‏ مقدس تفکر، به دلیل این انعقاد و وابستگی، در درون انسان اسیر و زندانی‏ می شود. آزادی عقیده در معنای اخیر نه تنها مفید نیست، بلکه زیانبارترین‏ اثرات را برای فرد و جامعه به دنبال دارد.( شهید مطهری)

 - در اسلام آزادی تفکر است و آزادی عقیده ای که بر مبنای تفکر درست شده باشد، هست، اما آزادی عقیده ای که مبنایش فکر نیست هرگز در اسلام وجود ندارد؛ آن آزادی معنایش آزادی بردگی است، آزادی اسارت است، آزادی زنجیر در دست و پا قرار دادن است./قرآن اسم آن چیزی را که اروپایی می گوید بشر را باید در آن آزاد گذاشت، زنجیر می گذارد، می گوید شکر این را بکنید که خدا بوسیله این پیغمبر این بارهای گران یعنی خرافه ها را از دوش شما برداشت، این زنجیرهایی را که خودتان به دست و پای خودتان بسته بودید، برداشت. (شهید مطهری)


برای اطلاع از دیدگاه شهید مطهری در باب آزادی رجوع کنید به مقاله «آزادی تفکر آری، آزادی عقیده خیر» 

  - فرق است بین آزادی با رهایی و اختیار(آیت الله محمد تقی جعفری)


* برای اطلاع از دیدگاه آیت الله محمدتقی جعفری در خصوص آزادی رجوع کنید به مقاله «فضاهای آزادی» 

 

- آزادی در دیدگاه اسلام در درجه اول، آزادی از بند هوا و هوس است./آزادی به آن است که انسان در برابر هواها و هوس ها و تمایلات درونی گوناگونش، در انتخاب و رفتارش آزاد باشد و آزادی خود را حفظ کند.  (شهید بهشتی)

برای اطلاع از دیدگاه شهید بهشتی در باب آزادی رجوع کنید به مقاله«آزادی آنچه هست و آنچه نیست + گوشه ای از مناظره شهید بهشتی با جمعی از دانشجویان مخالف انقلاب»

 

- آزادی باید انسان را به خدا نزدیک کند. (آیت الله محمدتقی مصباح یزدی)
* برای اطلاع از دیدگاه آیت الله محمدتقی مصباح یزدی در باب آزادی رجوع کنید به مقاله «آزادی باید انسان را به خدا نزدیک کند» 

 

آزادی بیان یعنی آزادی توام با منطق و اخلاق و مسئولیت: اگر آزادی یک ارزش اسلامی است، باید با همان چارچوب اسلامیش در حکومت اسلامی وجود داشته باشد؛ همان طور که در همه دنیا آزادی مطلق وجود ندارد، در نظام اسلامی هم آزادی مطلق معنایی ندارد./ آزادی بیان یعنی یک شهروند بتواند آزادانه حقوق خود را مطالبه کند. باید حق رشد و دستیابی به حقیقت مشروع برای یک شهروند وجود داشته باشد./ همه عقاید مفید نیستند، ولی ما کسی را مجبور به یک عقیده نمی کنیم. همه عقاید باید آزاد باشند و در یک فضای تخصصی به اظهارنظر بپردازند. آزادی ارزشمند است، ولی آزادی به تنهایی ارزشمند نیست.(استاد حسن رحیم پور ازغدی)

 

آزادی در کنار عدالت، اخلاق، منطق و شریعت ارزش دارد: آزادی یعنی امکان استفاده از حقوق و حقوق را عدالت مشخص می کند؛ آزادی معقول، اخلاقی و مسئولانه، نه هرج و مرج و توطئه.

 

مراد ما از آزادی، انسانیت رها شده است نه حیوانیت رها شده؛ آزادی عقل است، نه آزادی نفس؛ آزادی تنها ارزش نیست، برترین ارزش هم نیست. آزادی در کنار عدالت، اخلاق، منطق و شریعت ارزش دارد نه جدای از آنها. (استاد حسن رحیم پور ازغدی)

 

تفاوت بین آزادی اسلامی و آزادی اومانیستی در اهداف و مبانی آنهاست؛ در فرهنگ اومانیستی آزادی وسیله ای است در خدمت رضایت نفس و نفسانیت و لذت طلبی، معنی دموکراسی در فرهنگ اومانیستی یعنی برآیند آزادی های مطلق افراد، زمانی که دیگر حریف هم نمی شوند.

 در این منطق، ابراهیم (ع) ضد آزادی است که با تبر، بت های مشرکین را می شکند، ولی در منطق الهی ابراهیم بزرگترین آزادی بخش تاریخ است، ابراهیم رها کننده از جهل است. (استاد حسن رحیم پور ازغدی)

 - آزادی در اسلام یک تکلیف است: نه اینکه شما حق داری آزاد باشی و اگر خواستی از آزادی خود صرفنظر کنی، نه باید آزاده زندگی کنی و این یک تکلیف الهی است. (استاد حسن رحیم پور ازغدی)

* برای اطلاع از دیدگاه استاد حسن رحیم پور ازغدی در باب آزادی رجوع کنید به مقاله «آزادی بیان یعنی آزادی توام با منطق و اخلاق و مسئولیت»

 - عدالت بر آزادی حاکم است، یعنی ما آزادی عادلانه را می پذیریم. (امیر حسین ترکشدوز)

• آزاد اندیشی

 - آزاد اندیشی به معنای نبود مانع در راه ترقی و تکامل انسان است و عقیده ای در نظام اسلامی آزاد است که مبنایش تفکر باشد و از روی تسلیم به جهالت شدن و تقلید و وراثت نباشد. (شهید مطهری)
 

- آزاد اندیشی به معنای تبادل نظر اندیشه های متعارض با یکدیگر: آزاد اندیشی به این معنا است که اندیشه هایی که در زمینه های مختلف احیانا با هم تعارض دارند با هم تبادل نظر کنند و هر دو تعالی یابند. )حجت الاسلام دکتر رضا حاجی ابراهیم، عضو هیئت علمی گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی امیرکبیر(
 

- آزاداندیشی یک صفت در برابر تصلب فکر و تعصب: آزاد فکری و آزاد اندیشی یک صفت است که بطور کلی در برابر تصلب فکر و اندیشه و یا تعصب قرار می گیرد. (دکتر علیرضا زاکانی، عضو کمیسیون علوم و تحقیقات شورای اسلامی و رئیس اسبق سازمان بسیج دانشجویی)

- یک فرد آزاداندیش است یعنی کسی که در تفکراتش آزادانه حرکت می کند و در پی یافتن حق است. آزاد اندیشی قرین با تضارب آرا و مطرح شدن آرا موافق و مخالف است. آزاد اندیشی با تعصب و تکبر در برابر حق نمی سازد. در آزاد اندیشی نمی گوییم من بلکه می گوییم حق. (مهندس مسعود فیاضی، مدیر کانون اندیشه جوان)

- آزاد اندیشی به عبارت ساده یعنی توان بیان آزادانه، منطقی و آرام حرف و نظر خود بدون ترس از ساختارهای رایج و ژست های روشنفکری

• تعریف کرسی آزاداندیشی و انواع آن


معنای لغوی و اصطلاحی کرسی آزاداندیشی:

طبق فرهنگ فارسی معین، کرسی به معنی تخت و یا درس تخصصی یک استاد دانشگاه است و لغت آزاد نیز به معنی رها و وارسته آمده است. لغت اندیشه نیز به معنی تفکر و تأمل عنوان شده است و از نظر اصطلاحی و مفهومی نیز کرسی آزاداندیشی به معنی ایجاد فضایی برای طرح نظرات و اندیشه‌های گوناگون در فضای مبتنی بر منطق و برای بحث در خصوص مباحث مختلف و به نمایش گذاشتن تفکرات گوناگون است.

اشکال کرسی در دیدگاه مقام معظم رهبری:

- به نظر می‌رسد سه روش پیشنهادی شما (جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه) یعنی تشکیل ۱) «کرسی‌های نظریه‌پردازی» ۲) «کرسی‌های پاسخ به سؤالات و شبهات» و ۳) «کرسی‌های نقد و مناظره»، روش هایی عملی و معقول باشند و خوب است که حمایت و مدیریت شوند؛ به نحوی که هر چه بیشتر، مجال علم، گسترش یافته و فضا بر دکانداران و فریبکاران و راهزنان راه علم و دین، تنگ‌تر شود. (پاسخ به نامه جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی‌های نظریه پردازی 16/11/1381)

 

برداشت‌های موجود از کرسی‌های آزاداندیشی در فضای دانشگاهی:

کلیت کرسی‌های آزاد فکری، فضاهای تضارب آراء دانشجویی در محیطی آرام و منطقی است که به اشکال مختلف می‌تواند در دانشگاه‌ها اجرا شود، مانند کرسی‌های آزاد اندیشی، کرسی‌های نظریه پردازی و کرسی‌های آزاد فکری.


1-  بعضی ها کرسی های آزاداندیشی را به عنوان یکی از شیوه های کرسی‌های نظریه پردازی به کار می‌برند و آن را در راستای هدف این کرسی‌ها یعنی تولید علم توسط صاحب نظران برجسته می‌دانند.


2- بعضی آن را به عنوان نوع سوم و واسطی بین کرسی‌های آزاد فکری دانشجویی و کرسی‌های نظریه پردازی به کار می‌برند.


3- برخی به کل این مجموعه می‌گویند کرسی‌های آزاد اندیشی؛ یعنی برای کرسی‌های آزاد اندیشی دو نوع کلی آزاد فکری و نظریه پردازی قائلند.


4- بعضی هم آزاداندیشی را معادل آزاد فکری می‌دانند، (نظیر: آزاد فکری و آزاد اندیشی تفاوتی با هم ندارند. آزاد فکری جایی به چشم می‌خورد که فضا، فضای انتقاد از وضع موجود است که در واقع هدفش افزایش آزادی بیان است. حسین سوزنچی، استاد دانشگاه های امام صادق (ع) و صنعتی شریف)

کرسی یک جایگاه ثابت با دو هدف: وقتی از کرسی یاد می‌شود منظور ما یک جایگاه ثابت است در دانشگاه یا نظام‌های علمی دیگر در کشور است که دو هدف را دنبال می‌کند: 1- بحث آزاد 2- جایگاهی برای ارائه نظریات صاحب نظران در رشته های مختلف (امیر حسین ترکشدوز، سردبیر سایت احیا)

- تفکیک کرسی‌ها در دو سطح:بحث آزاداندیشی را در سطحی، می‌توان مترادف با نهضت نرم افزاری و تولید علم پنداشت، اما باید در نظر داشت که آنچه از بیانات رهبر انقلاب از سال 81 تاکنون بر می‌آید، این است که کرسی‌ها حداقل در دو سطح باید تفکیک شود:


1- کرسی‌های نظریه پردازی: ارائه نظریه‌ها و اندیشه های جدید توسط متخصصین ،نقد و داوری این نظری‌ها در فضایی تخصصی.


2- کرسی‌های آزاد فکری: کرسی‌هایی که در آن دانشجویان حتی در رشته های غیر تخصصی خودشان به بیان نظرات و آرا می‌پردازند.


کرسی‌های آزاد اندیشی را می‌توان به عنوان یک حلقه واسط بین کرسی‌های نظریه پردازی و آزاد فکری در نظر گرفت که لزوما حرف نویی در آن مطرح نمی‌شود، اما متخصصین یک رشته به واکاوی نظرات و آرا مختلف می‌پردازند و بیشتر در سطح استادان مطرح است، هر چند مخاطبان آن سایر حوزویان و دانشگاهیان نیز هستند، در فضای این کرسی‌ها بسترهای تولید علم ایجاد خواهد شد و پلی زده می‌شود بین فضای بحث دانشجویی و فضای نظریه پردازی. (افشین میرزایی، دانشجوی کارشناسی صنایع دانشگاه صنعتی شریف)

- در خصوص جایگاه کرسی‌ها، کرسی‌ها از یک نظر دو نوع هستند؛ کرسی‌های علمی و کرسی‌های ترویجی.

کرسی‌های علمی منظور جلساتی است که برای دفاع و داوری راجع به یک نظر جدید، چه ایجابی چه سلبی، تحت حمایت از کرسی‌های نظریه پردازی و در چهار چوب فرآیند مصوب تشکیل می‌شود و کرسی‌های ترویجی صرفا جنبه ترویجی دارد و بیشتر برای نشاط علمی و ایجاد فضای باز برای ارائه نظرات رقیب و مخالف و متفاوت تشکیل می‌شود و آثار حقوقی بر آن مترتب نیست. مسائل کرسی‌های نظریه پردازی نه نشانه سیاسی داشته و نه مقصد سیاسی دارد. این یک کار علمی است برای توسعه علم، تولید معرفت و استقلال علمی کشور. (حجت الاسلام علی اکبر رشاد، موسس و رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی)

تفاوت معنایی اصطلاحات با یکدیگر + ویژگی هر یک از آن‌ها

- کرسی‌های آزاداندیشی مجالی برای ارائه نظرات مخالف و مغایر و متفاوت با نظرات شایع و رایج: کرسی‌های آزاداندیشی به آن نشست‌هایی می‌گویند که افراد برای اظهارنظرهای غیر متعارف خودشان در حضور جمع نخبه تشکیل می‌دهند. آنجا بنا نیست که داوری شود و امتیاز داده شود و رتبه تعیین شود (برخلاف کرسی‌های نظریه پردازی)، بلکه مجالی است برای ارائه نظرات مخالف و مغایر و متفاوت با نظرات شایع و رایج. (حجت الاسلام علی اکبر رشاد، موسس و رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی) 

 

- کرسی آزاد اندیشی یعنی برگزاری نشست‌های گفت‌وگو محور: کرسی‌های آزاد اندیشی غیر از کرسی‌های نظریه پردازی است. صاحب نظریه می‌خواهد حرف جدیدی بزند و گرهی را باز کند، ولی در کرسی‌های آزاداندیشی فرد نمی‌خواهد یک نظریه جدیدی ارائه بدهد و این کرسی‌ها بیشتر مباحثه وگفت‌وگو هستند برای روشن شدن حقایق. (عبدالحسین خسرو پناه، رئیس موسسه حکمت و فلسفه ایران)

- کرسی آزاداندیشی یعنی در جامعه نهادها و ساختارهایی داشته باشیم که در آن‌ها مباحث چالشی مطرح شود و به نتایج قابل استفاده ای برای جامعه برسیم. (وحید جلیلی، سردبیر نشریه راه

- نظریه پردازی وقتی معنا دارد که فرد بعد از مدت زیادی که کار فکری انجام داده است و به نظریه خاصی رسیده است، اکنون نظریه‌اش را در بین اساتید و صاحب نظران مطرح کند، ولی بحث آزاد اندیشی حالتی است که در آن همه اعم از استاد و دانشجو می‌توانند در حوزه های علوم انسانی و مسائل اعتقادی و سیاسی، طرح موضوع و ایده کنند. (محمد صادق کوشکی، عضو هیئت علمی دانشگاه خواجه نصیر)


 

کرسی‌های نظریه پردازی یک بحث عمیق علمی- فلسفی ست که نیازهای ما را در حوزه بومی رفع می‌کند و یک واکنش فعال است نسبت به حجم گسترده ای از نظریات ترجمه ای در فضای علمی کشور خاصه حوزه علوم انسانی. (دکتر وحید یامین پور، مجری –کارشناس برنامه های تلویزیون)


 

- نظریه پردازی خیلی به علم و تولید علم نزدیک است، اما آزاداندیشی خیلی به روشنفکری نزدیک می‌شود؛ روشنفکری فضایی دارد که شما نقد وضع موجود را می‌کنید. (حسن عباسی، رئیس مرکز بررسی‌های دکترینال امنیت بدون مرز)


 

5 مشخصه کرسی‌های آزد فکری با توجه به بیانات رهبری (در جمع اساتید دانشگاه‌ها و نخبگان علمی) مبنی بر ایجاد کرسی‌های آزاد فکری معرفتی و سیاسی در دانشگاها، 5 مشخصه می‌توان برای این کرسی‌ها برشمرد:

  • دانشجویی است (چند نفر دانشجو بروند حرف همدیگر را نقد کنند با همدیگر مجادله کنند از کارهایی که باید در زمینه مسائل گوناگون اجتماعی، سیاسی و علمی انجام گیرد میدان دادن به دانشجوست برای اظهار نظر/ حضرت آیه الله خامنه ای)

 

  • تاکنون وجود نداشته است و منظور مناظرات رایج کنونی نیست (شما کرسی آزاد فکری سیاسی را، کرسی آزاد فکری معرفتی را تو همین دانشگاه تهران، تو همین دانشگاه شریف و همین دانشگاه امیر کبیر بوجود بیاورید/ حضرت آیه الله خامنه ای)

 

  • غیر تخصصی است یا بهتر بگویم لزوما تخصصی نیست (از سه مصداقی که رهبری اشاره کردند دوتایشان دانشگاه صنعتی بودند؛ یعنی کرسی آزاد فکری معرفتی و سیاسی در دانشگاه صنعتی)

 

  •  از ضایعات کشیده شدن مسائل فکری به محیط‌های عمومی جلوگیری می‌کند (اگر در محیط‌های خاص، محیط‌های آزاداندیشی و آزاد فکری مسائل تخصصی، مسائل فکری، مسائل چالش برانگیز مطرح بشود مطمئنا ضایعات کمتر پیش خواهد آمد/حضرت آیه الله خامنه ای)


 

  • در کل فضای عقلانی و بحث منطقی را بوجود می‌آورد و موجب روشن شدن حقیقت می‌شود (حق آنجا خودش را نمایان خواهد کرد، حق این جوری نمایان نمی شود که کسی یک انتقادی را پرتاب بکند. این جوری که حق درست فهمیده نمی‌شود/حضرت آیه الله خامنه ای) (افشین میرزایی، دانشجوی کارشناسی صنایع دانشگاه صنعتی امیرکبیر)

 

معنای کرسی‌های آزاد اندیشی در حوزه علمیه:


در حوزه علمیه کرسی‌های آزاداندیشی؛ یعنی همین دروس خارج از فقه و اصول وجود دارد. در آنجا شخص واقعا چیزی که به نظرش می‌آید ارائه می‌دهد و محیط هم محیط نقد است یعنی این انتظار هست که ایشان در مقابل سوالی که طلبه‌ها از او می‌پرسند بتواند سند ارائه بدهد و پاسخگو باشد. (محمد علی حیدری، استاد دانشگاه)/ وجود محیط اخلاقی در حوزه این امکان را فراهم می‌کند که زمینه های گسترش کرسی‌های آزاد اندیشی راحت‌تر فراهم شود. (بیانات در دیدار اساتید و دانشجویان دانشگاه‌های استان سمنان 18/8/85) چرا این کرسی‌های آزاداندیشی در قم تشکیل نمی‌شود؟ چه اشکالی دارد؟ حوزه‌های علمیه ما، همیشه مرکز و مهد آزاداندیشی علمی بوده و هنوز که هنوز است، ما افتخار می‌کنیم و نظیرش را نداریم در حوزه‌های درسی غیر حوزه علمیه که شاگرد پای درس به استاد اشکال کند، پرخاش کند و استاد از او استشمام دشمنی و غرض و مرض نکند. طلبه آزادانه اشکال می‌کند، هیچ ملاحظه استاد را هم نمی‌کند. استاد هم مطلقا از این رنج نمی‌برد و ناراحت نمی‌شود؛ این خیلی چیز مهمی است. خب، این مال حوزه ماست. در حوزه‌های علمیه ما، بزرگانی وجود داشته‌اند که هم در فقه سلیقه‌ها و مناهج گوناگونی را می‌پیمودند و هم در برخی از مسائل اصولی‌تر، فیلسوف بود، عارف بود، فقیه بود، این‌ها در کنار هم زندگی می‌کردند، با هم کار می‌کردند سابقه حوزه‌های ما این جوری است ...(بیانات در دیدار جمعی از اساتید، فضلا، مبلّغان و پژوهشگران حوزه‌های علمیه کشور8/9/86) 

شیوه‌های اجرای کرسی‌های آزاداندیشی

شیوه های اجرای کرسی‌های آزادآندیشی:

 

- به نظر می رسد سه روش پیشنهادى شما (جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه) یعنى تشکیل ۱) «کرسى‌هاى نظریه‌پردازى»۲) «کرسى‌هاى پاسخ به سوالات و شبهات» و ۳) «کرسى‌هاى نقد و مناظره»، روش هایى عملى و معقول باشند و خوب است که حمایت و مدیریت شوند؛ به نحوى که هر چه بیشتر، مجال علم، گسترش یافته و فضا بر دکانداران و فریبکاران و راهزنان راه علم و دین، تنگ‌تر شود. (مقام معظم رهبری/ پاسخ به نامه جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی های نظریه پردازی 16/11/1381)

- جلسات را هم در سطح دانشجویی می توانید برگزار کنید و هم در سطح استادان؛ در سطح دانشجویی می توان تریبون آزاد، میزگرد دانشجویی و در مورد استادان هم، مناظره، میزگرد، پانل، سخنرانی پرسش و پاسخی و مواردی شبیه به اینها داشت./ حوزه معرفتی می تواند به صورت بیان موضوع توسط اهل نظر و پرسش و پاسخ و ارائه مطلب پیرامون آن و ترجیحا مناظره و گفت و گوی دو جانبه و یا چند جانبه پیرامون یک موضوع بحث دنبال شود و در حوزه سیاسی، علاوه بر روش های فوق از تریبون آزاد با حضور مطلعان می توان سود جست که هم دانشجویان حرف های خود و نظرات خویش را بیان کنند و هم با طرح مسائل و کارشناسی آن، پایه اطلاعات و تحلیلشان افزونتر شود. (مهندس مسعود فیاضی، مدیر کانون اندیشه جوان)
 

- در مناظره انسجام مباحث و جذابیت بیشتر است، اما در گفت و گو مشارکت و تنوع دیدگاه ها بیشتر./ انواع دیگر شیوه ها: مناظره مکتوب، تالار گفت و گوی اینترنتی، حلقه های بحث میدانی، ضبط مناظره در اتاق و پیاده کردن و انتشار آن در نشریه، نقد فیلم دانشجویی، مناظره و گفت و گوی دانشجویی حول کتاب یا پس از سخنرانی یک صاحب نظر و ... (دانشجو محمد ترک یلماز/از برگزاری این جلسات توسط ما وحشت دارند! )

 

مناظره در قرآن: قرآن عقیده ای بینابین نسبت به نظریه مناظره و تضارب آرا دارد؛ یعنی در این دیدگاه، مناظره ابزاری کارآمد برای شفاف شدن فضا و نه روشن شدن حقیقت قطعی و نهایی است. (دانشجو محمدمهدی میرزایی پور، آدم ها ماشین نیستند!)


- به طور کلی قالبی بیشترین تأثیر را دارد که مخاطب برنامه به آن اعتماد بیشتری داشته باشد؛ مثلا بستری را مهیا کند که همه بتوانند در آن نظرشان را بازگو کنند و مناظره کتبی یکی از شیوه هاست. (دانشجو محمد امین آقامیری/تأکید مجدد رهبری، ضرورت را آشکار کرد!)

اهمیت و ضرورت کرسی‌های آزاداندیشی

اهمیت آزاداندیشی بر اساس کتاب و سنت:

 

- آزادی اندیشه در قالب امر به تفکر، تعقل، تدبر و مانند آن در بیش از 300 آیه از آیات قران کریم مطرح شده است و مهم آنکه ذات مقدس الهی، نزول قرآن را برای هدف تعقل و تدبر معرفی می‌نماید.
 

نمونه آیات موجود در باب تفکر:


- «إِنَّا أَنْزَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِیًّا لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ» (سوره یوسف آیه 2)
- «اولم یتفکروا فی انفسهم»؛ آیا آنان درباره خویشتن نمی اندیشند (روم آیه 8)
- «افلم یسیروافی الارض فتکون لهم قلوب یعقلون بها»؛ آیادر روی زمین سیر نمی کنند تا برای آنها دلهائی باشد که بوسیله آن تعقل نمایند(حج آیه 46) 
- «فبشر عبادالذین‌ یستمعون‌ القول‌ فیستبعون‌ احسنه‌ اولئک‌ الذین‌ هداهم‌ الله‌ و اولئک‌ هم‌ اولوالباب‌» (سوره زمر آیه17 و 18)؛ پس‌ بشارت‌ ده‌ به‌ آن‌ بندگان‌ من‌ که‌ به‌ سخن‌ گوش‌ فرا می‌دهند و بهترین‌ آن‌ را پیروی‌ می‌کنند، اینانند که‌ خدایشان‌ را هدایت‌ نمود و اینانند همان‌ خردمندان.‌


این‌ آیه‌ که‌ مردم‌ را به‌ شنیدن‌ سخنان‌ و متابعت‌ از احسن‌ آنها دعوت‌ می‌کند، در حقیقت‌ از موقعیت‌ سخن‌ها و فرصت‌ گفت وگو و تبادل‌ افکار و امکان‌ طرح‌ نظریات‌ موافق‌ و مخالف‌ سخن‌ خبر می‌دهد؛ زیرا در صورتی‌ متابعت‌ احسن‌ میسر است‌ که‌ چندین‌ راه‌ و کلام‌ وجودداشته‌ باشد و استماع‌ همه‌ آنها به‌ وقوع‌ بپیوندد.

 

- «قل‌ هذه‌ سبیلی‌ ادعوا الی‌الله‌ علی‌ بصیرة‌ انا و من‌ اتبعنی‌ و سبحان‌ الله‌ و ما انا من‌ المشرکین» (سوره یوسف آیه 108)؛ این‌ آیه‌ شریفه‌ که‌ در ادامه‌ داستان‌ حضرت‌ یوسف‌ آمده‌ است‌،‌ به‌ پیامبر اسلام‌ (ص‌) فرمان‌ می‌دهد که‌: «بگو این‌ راه‌ من‌ است‌ که‌ با بصیرت‌ و بینش‌، همگان‌ را بسوی‌ خدا دعوت‌ می‌کنم‌، من‌ و هر کسی‌ که‌ راه‌ به‌ اجر گزیند و دعوت‌ مرا دنبال‌ کند و پاک‌ است‌ خدای‌ و من‌ از مشرکان‌ نیستم.»


نکته‌ ممتاز این‌ سخن‌ دعوت‌ با بصیرت‌ و آگاهی‌ است؛ چرا که پیامبر دیگران‌ را بصورت‌ کورکورانه‌ دعوت‌ نمی‌کند و از روی‌ تقلید و در فضای‌ محدود و اجبار، به‌ خدا هدایت‌ نمی‌سازد. در موقعیتی‌ آنها را دعوت‌ می‌کند که‌ راه‌های‌ گوناگون‌ را دیده‌ و شنیده‌اند و قادرند از میان‌ آنها یک‌ راه‌ را برگزینند و با همان‌ شیوه‌ و ارزش‌ مردم‌ را به‌ آن‌ راهنمایی‌ می‌کند.

 

- در مقابل افرادی که تدبر ندارند را توبیخ می‌کند: «اَفَلَا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا» (سوره محمد آیه 24)؛ آیا به آیات قرآن نمی ‏اندیشند یا [مگر] بر دلهایشان قفل هایى نهاده شده است.

 

- «واذا قیل لهم تعالوا الی ما انزل الله و الی الرسول قالوا حسبنا ما وجدنا علیه آباءنا و اولو کان آباؤهم لایعلمون شیئا ولا یهتدون» (سوره مائده آیه 104)؛ گاه به آنان گفته می شود که به سوی آن چه خدا فرو فرستاده و به سوی پیامبر روی آرید، گویند: آن چه پدران خویش را بر آن یافته ایم ما را بس؛ هر چند پدرانشان چیزی نمی دانسته اند و ره نمی شناخته اند.
 

تفکر، مقدمه ای در رسیدن به یقین و معرفت: امام صادق (ع) در این باره می فرمایند: «مثل المشوره مع اهلها مثل التفکر فی خلق السماوات و الارض لانه کلما قوی المتفکر فیها غاص فی بحر نور المعرفه و ازداد بها اعتبارا او یقینا»؛ مشورت با اهلش مانند تفکر در آفرینش آسمان و زمین است که هر چه انسان از تفکر قوی تر برخوردار باشد، در دریای نور معرفت و شناخت فروتر رفته و بر یقین و معرفت او افزوده تر می شود.

 

*برای اطلاع در باب اهمیت آزاداندیشی از دیدگاه قرآن و روایات رجوع کنید به  بررسی اهمیت و ضرورت آزاد اندیشی از دیدگاه قرآن و روایات 


اهمیت آزاد اندیشی در نگاه علما:

 

آزادی یک امانت الهی است. (امام خمینی)

- اگر دانشگاه را ما سست بگیریم و از دست ما برود، همه چیزمان از دستمان رفته است/ دانشگاه مبدأ همه تحولات است/ نجات دانشگاه از انحراف، نجات کشور و ملت است: ما اگر دانشگاه مان اداره نشود، کارمان زار است! دانشگاه، تمام مسائل به دست دانشگاه است؛ یعنی این دو تا قطبِ دانشگاه و روحانی همه مقدرات مملکت تو مشت اینهاست./ هر چند روز یک دفعه یک نفر، اجتماع کنید در همان دانشگاه، و یک نفر از همین آقایانی که صحبت می‏توانند بکنند، حرف می‏توانند بزنند، بیاورید دانشگاه صحبت بکنند برایشان. حاضر به صحبت هم اینقدرها نیستند اینها؛ فقط اخلال می‏خواهند بکنند.(امام خمینی)

 

*برای مطالعه صحبت های امام خمینی (ره) در خصوص اهمیت دانشگاه رجوع کنید به اگر دانشگاه را سست بگیریم، همه چیزمان از دستمان رفته است! 
 

بحث و گفت و گو لازمه اثبات تهی بودن اندیشه مکاتب انحرافی:شما دانشجویان محترم! نباید با پیروان مکتب های دیگر با خشونت و شدت، رفتار و درگیری و هیاهو راه بیندازید. خود با آنان به بحث و گفت و گو برخیزید و از دانشمندان اسلامی دعوت کنید با آنان در بحث بنشینند، تا تهی بودن دست آنان ثابت شود. (امام خمینی)
 

یکی از واجبات در اسلام تفکر است: اسلام در مسئله تفکر نه تنها آزادی داده است، بلکه یکی از واجبات در اسلام تفکر است. (شهید مطهری)

آزادی دادن به افکار مخالف، روش پاسداری از اسلام: اگر در صدر اسلام در جواب کسی که می آمد و می گفت من خدا را قبول ندارم، می گفتند که بزنید و بکشید امروز دیگر اسلامی وجود نداشت. اسلام به این دلیل باقی مانده که با شجاعت و با صراحت با افکار مختلف مواجه شده است. از اسلام فقط با یک نیرو می شود پاسداری کرد و آن‏ علم است و آزادی دادن به افکار مخالف و مواجهه صریح و روشن با آنها. (شهید مطهری)
 

اهمیت آزاد اندیشی از دیدگاه مقام معظم رهبری:

 

- آزاد اندیشی راهکاری در جهت تمدن سازى اسلامى و رشد علم و تولید فناورى و فرهنگ:

 

 

 

  •  [علاوه بر شوراى مدیریت حوزه علمیه قم] از شوراى محترم انقلاب فرهنگى و بویژه ریاست محترم آن نیز مى‌خواهم که این ایده را در اولویت دستور کار شورا براى رشد کلیه علوم دانشگاهى و نقد متون ترجمه اى و آغاز «دوران خلاقیت و تولید» در عرصه علوم و فنون و صنایع و بویژه رشته‌هاى علوم انسانى و نیز معارف اسلامى قرار دهند تا زمینه براى اینکار بزرگ بتدریج فراهم شود و دانشگاه هاى ما بار دیگر در صف مقدم تمدن سازى اسلامى و رشد علوم و تولید فناورى و فرهنگ، قرار گیرند. (پاسخ به نامه جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی های نظریه پردازی 16/11/1381)

 

  •  خوب؛ براى این‏ه انسان به قلّه برسد، راه وجود دارد؛ باید آن راه را شناخت. هیچ مانعى ندارد که ما یک نقشه راهنما داشته باشیم و بگوییم راه هایى که به قلّه مى‏رود، اینهاست و این نقشه راهنما را در جیبمان نگه‏داریم و از آن حفاظت کنیم. این‏کار به معناى این نیست که ما متحجّریم، بلکه به معناى این است که ما عاقلیم و مى‏دانیم که بدون این نقشه هدایت، حرکت کردن نااندیشیده ما را به سقوط منتهى خواهد کرد. بنابراین، این کارها لازم است. امروز ما احتیاج مبرمی داریم به این که تفکر آزاد اندیشانه که با آن فرهنگ و علم تولید خواهد شد و گسترش و توسعه واقعی پیدا خواهد کرد در جامعه رشد پیدا کند و بتواند استعدادهای افراد را به سمت خود جذب نماید. امیدواریم که عناصر مستعد با همت و با توکل چه در حوزه، چه در دانشگاه قدر این کارها را بدانند. (بیانات در دیدار اعضاى انجمن اهل قلم07/11/1381)

 

  • وظیفه حتمی دیگر دولت اسلامی، گسترش علم و دانایی است چون دولت اسلامی بدون گسترش علم و دانایی به جایی نخواهد رسید. گسترش آزاداندیشی هم مهم است. واقعا انسان‌ها باید بتوانند در یک فضای آزاد فکر کنند. آزادی بیان تابعی از آزادی فکر است. وقتی آزادی فکر بود، به‌طور طبیعی آزادی بیان هم هست. عمده، آزادی فکر است که انسان‌ها بتوانند آزاد بیندیشند. در غیر فضای آزاد فکری، امکان رشد وجود ندارد. برای فکر، برای علم، برای میدان‌های عظیم پیشرفت بشری اصلا جایی وجود نخواهد داشت. ما در مباحث کلامی و مباحث فلسفی هر چه پیشرفت داشتیم، در سایه مباحثه و جدل وبحث و وجود معارض داشتیم. اشکالی که ما همواره به بخش های فرهنگی داشته ایم این بوده ک به نقش خودشان به عنوان یک دولت سالامی در صحنه، کارزار فکری درست عمل نمی کنند. کارزار فکری باید باشد؛ منتها کارزار فکری عملا به این شکل درنیاید که ما به قول سعدی، سگ را بگشاییم و سنگ را ببندیم؛ حربه را از دست اهل حق و اهل آن فکری که حق میدانیم؛ بگیریم؛ اما دست اهل باطل را باز بگذاریم که هر بلایی می خواهند، سر جوانهای ما بیاورند؛ نه، او حرف بزند، شما هم حرف بزنید و در جامعه فکر تزریق کنید. ما به تجربه دریافته ایم که آنجایی که سخن حق با منطق و آرایش لازم خودش به میدان می آید، هیچ سخنی در مقابل آن تاب پهلو زدن و مقاومت کردن نخواهد داشت(در دیدار رئیس‌جمهور و هیأت وزیران‏‏ 8/6/84)

 

 


- براىبیدار کردن عقل جمعى، چاره اى جز مشاوره و مناظره نیست. (پاسخ به نامه جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی های نظریه پردازی 16/11/1381)
 

- براى علاج بیمارى‌ها و هتاکى‌ها و مهار هرج و مرج فرهنگىنیز بهترین راه، همین است که آزادى بیان در چارچوب قانون و تولید نظریه در چارچوب اسلام، حمایت و نهادینه شود. (پاسخ به نامه جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی های نظریه پردازی 16/11/1381)
 

-انقلاب اسلامى آمد تا هم «فرهنگ خفقان و سرجنبانیدن و جمود» و هم «فرهنگ آزادى بى‌مهار و خودخواهانه غربى» را نقد و اصلاح کند و حریت و تعادل و عقلانیت و انصاف، سکه رائج شود: من عمیقاً متأسفم که برخى میان مرداب «سکوت و جمود» با گرداب «هرزه گویى و کفرگویى»، طریق سومى نمى‌شناسند و گمان مى‌کنند که براى پرهیز از هر یک از این دو، باید به دام دیگرى افتاد. حال آن‌که انقلاب اسلامى آمد تا هم «فرهنگ خفقان و سرجنبانیدن و جمود» و هم «فرهنگ آزادى بى‌مهار و خودخواهانه غربى» را نقد و اصلاح کند و فضایى بسازد که در آن، «آزادى بیان»، مقید به «منطق و اخلاق و حقوق معنوى و مادى دیگران» و نه به هیچ چیز دیگرى، تبدیل به فرهنگ اجتماعى و حکومتى گردد و حریت و تعادل و عقلانیت و انصاف، سکه رائج شود تا همه اندیشه‌ها در همه حوزه‌ها فعال و برانگیخته گردند و «زاد و ولد فرهنگى» که به تعبیر روایات پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت ایشان (علیهم‌السّلام)، محصول «تضارب آراء و عقول» است، عادت ثانوى نخبگان و اندیشه‌وران گردد. بویژه که فرهنگ اسلامى و تمدن اسلامى همواره در مصاف با معضلات جدید و نیز در چالش با مکاتب و تمدنهاى دیگر، شکفته است و پاسخ به شبهه نیز بدون شناخت شبهه، ناممکن است. (پاسخ به نامه جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی های نظریه پردازی 16/11/1381)
 

کرسی ها عامل تشویق افراد به خلاقیت و اجتهاد: باید «تولید نظریه و فکر»، تبدیل به یک ارزش عمومى در حوزه و دانشگاه شود و در قلمروهاى گوناگون عقل نظرى و عملى، از نظریه‌سازان، تقدیر بعمل آید و به نوآوران، جایزه داده شود و سخنانشان شنیده شود تا دیگران نیز به خلاقیت و اجتهاد، تشویق شوند.(پاسخ به نامه جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی های نظریه پردازی 16/11/1381)
 

- بدنه‌ دانشجویی هم به‌طور غالب انسان‌های معتقدی هستند اما منمی‌خواهم غالب یا بیش از غالب بدنه‌ دانشجویی کشور، مجموعه‌ای متعهد و دارای احساس مسئولیت نسبت به آرمان‌های دانشجویی باشند. یکی از این آرمان‌ها مسئله‌ علم است؛ دومی عدالتخواهی است و آرمان سوم، آزاداندیشی و آزادیخواهی است. (در دیدار جمعی از اعضای تشکل‌ها، کانون‌ها، نشریات، هیئت‌های مذهبی‏ و شماری از نخبگان دانشجویی 15/8/82)
 

 

- این که ما هر سالی را به نامی و با شعاری موسوم می کنیم و سال را با این نام و با این شعار آغاز می کنیم، صرفا یک عمل تشریفاتی نیست. البته اسم ها مهم نیست؛ مهم مسماست؛ لیکن این نامگذاری ها به ما و ملت و مسئولان نشان می دهد که چه می خواهیم و به دنبال چه هستیم یا باید به دنبال چه باشیم.سال رفتار علوی، هدف والای ملت ایران و تکلیف بزرگ مسئولان و دولتمردان را مشخص می کند. سال خدمت رسانی یا سال پاسخگویی، همه خطوطی را که مسئولان کشور و همه ما باید دنبال کنیم، به ما نشان می دهد این شعارها در واقع مطالبات ملت از ما مسئولان است. اگر نهضت عدالتخواهی مطرح می شود، یا اگر نهضت نرم افزاری و تولید علم به عنوان یک جنبش عمومی مطرح می شود یا اگر نهضت آزاداندیشی مطرح می شود، برای این است که همه مسئولان و همه آحاد ملت احساس کنند که در این جهت مسئولیت دارند. کشور به این شعارها نیاز دارد. البته می دانیم که بسیاری از این شعارها در سال های خود به طور کامل تحقق پیدا نکرده است؛‌ لیکن کارهای زیادی هم صورت گرفته است. هر سال باید با تجربه های سال های پیش، هم ملت و هم دولت راه خود را به سمت هدف های والای این ملت و این کشور طی کنند و گام ها را محکم تر و استوارتر بردارند. (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در صحن جامع رضوی1384/1/1 )

 

- آزاد فکری و تولید علم و امثال اینها، آرمان جوان است و برای اینکه به این آرمان برسد، به علم و فعالیت سیاسی منظم و صحیح و کسب تجربه و دانایی احتیاج دارد. جوان باید در خود دانایی را به‌وجود بیاورد. دانایی، فقط علم آموختن نیست؛ دانایی به اندیشمندی هم ارتباط پیدا می‌کند، باید روی مسائل فکر کرد. عزیزان من! روی مسائل فکر کنید تا به نتیجه برسید. نهضت آزادفکری‌ای که من پیشنهاد کردم در دانشگاه و حوزه راه بیفتد، برای همین است. تریبون‌های آزاد بگذارند و با هم بحث کنند، منتها نه متعصبانه و لجوجانه و تحریک شده‌ به‌وسیله‌ جریانات سیاسی و احزاب سیاسی که فقط به فکر آینده کوتاه‌مدت و مقاصد خودشان هستند و برای انتخابات و امثال آن از جوان‌ها استفاده می‌کنند؛ بلکه برای پخته شدن، ورزخوردن و ورزیده شدن و با هدف آماده‌شدن برای ادامه‌ این راه طولانی و دشوار، اما بسیار خوش‌عاقبت. (در دیدار دانشجویان و اساتید دانشگاه‏های استان کرمان 19/2/84)

 

-امروز  شعار جمهوری اسلامی، آزادفکری است؛ توسعه علم و معرفت است؛ توجه به حقوق انسانها و اختیارات انسان هاست؛ مهربانی و مهرورزی میان افراد انسان است؛ این ها شعار و پیام اسلام است، دنیا دنبال این هاست. منطق امام بزرگوار ما، منطق عقل، منطق فکر، منطق عمل روش نبینانه، منطق انسانیت و هنجار انسانی و اخلاق انسانی و فضائل اخلاقی بود؛ دنیا دنبال این است. مظهر بیداری اسلامی کسانی نیستند که با چهره عبوس و گرفته خود با همه دنیا – حتی با مومنین و مسلمین – مواجه می شوند؛ عده ای تکفیر می کنند؛ عده ای را با قوم گرایی عده ای را با طایفه گرایی، عده ای را به بهانه های نادرست مورد تهاجم قرار می دهند. (بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی 29/3/1385) 

 

- شیعه، عقلانی و با آزادفکری رشد کرده است؛ این را باید قدر دانست و دنبال کرد: آزاد فکری و عقلانیت شیعه، این دو عنصر در کنار هم، مایه‌ افتخار ماست. تفکرات شیعه، عقلانی است. ما از اول تشیع در تعالیم ائمه‌(ع) به سوی عقل، منطق و استدلال سوق داده شدیم و همین‌طور هم باید عمل بکنیم؛ حتی در فقه. شما ببینید شاگردان برجسته‌ امام‌صادق(ع) و امام باقر(ع) در مواردی با حضرت طوری حرف می‌زدند که حضرت با آنها استدلالی حرف می‌زدند. «یعرف هذا و اشباهه من کتاب‌الله عزّوجلّ: ما جعل علیکم فی الدّین من حرج»؛ یعنی به «زراره» یاد می‌داد که این‌طوری باید از کتاب خدا استفاده کنی؛ یعنی امام روش اجتهاد و استنباط از قرآن را به او یاد می‌دهد. ما از اول این طوری رشد کردیم؛ شیعه، عقلانی و با آزادفکری رشد کرده است؛ این را باید قدر دانست و دنبال کرد.( در دیدار روحانیون استان سمنان17/8/85)
 

- کرسی آزاداندیشی و برنامه پنج ساله توسعه: پیش روی بودن دومین پنج سال از سند چشم انداز دوره‌ای بیست ساله کشور و ابلاغ بعضی از سیاست‌های کلی اصولی مانند سیاست‌های کلی اصلی 44 از یک طرف و بعضی تحولات جهانی از طرف دیگر اقتضا می کند که هر چه زودتر قانون برنامه‌ای پنج ساله پنجم کشور با جهت گیری دست یابی به اهداف مرحله‌ای متناسب با سند چشم انداز بیست ساله تهیه گردد. اینک سیاست‌های کلی برنامه پنجم که باید مبنای تهیه و تدوین قانون برنامه‌ای پنج ساله پنجم توسعه‌ای جمهوری اسلامی ایران باشد، ابلاغ می گردد.  تحول در نظام آموزش عالی و پرورش در موارد زیر:
9- تحول و ارتقاء علوم انسانی با: تقویت جایگاه و منزلت این علوم، جذب افراد مستعد و با انگیزه، اصلاح و بازنگری در متون و برنامه‌ها و روش‌های آموزشی، ارتقای کمی و کیفی مراکز و فعالیت‌های پژوهشی و ترویج نظریه پردازی، نقد و آزاد اندیشی. (ابلاغ سیاست‌های کلی برنامه پنجم توسعه توسط رهبر معظم انقلاب 21/10/1387)
 

 

- جلوگیری از کشانده شدن ضایعات مسائل فکری و چالش‏برانگیز به محیط های عمومی و اجتماعی: یکى دیگر از کارهایى که باید در زمینه مسائل گوناگون اجتماعى و سیاسى و علمى انجام بگیرد، میدان دادن به دانشجوست براى اظهارنظر. از اظهارنظر هیچ نباید بیمناک بود. این کرسى‏هاى آزاداندیشى که ما گفتیم، در دانشگاه ها باید تحقق پیدا کند و باید تشکیل بشود. اگر چنانچه بحث‌هاى مهم تخصصى در زمینه‏ سیاسى، در زمینه‏هاى اجتماعى، در زمینه‏هاى گوناگون حتّى فکرى و مذهبى، در محیط‌هاى سالمى بین صاحبان توان و قدرتِ بحث مطرح بشود، مطمئناً ضایعاتى که از کشاندن این بحث ها به محیط هاى عمومى و اجتماعى ممکن است پیش بیاید، دیگر پیش نخواهدآمد. وقتى که با عامه مردم، افراد مواجه می‌شوند، همه نمی‌توانند خودشان را حفظ کنند. مواجهه‏ با عامه مردم، انسان ها را دچار انحراف ها و انحطاط ها و لغزش‌هاى زیادى می‌کند که متأسفانه ما شاهد بودیم. خیلى از افرادى که شما مى‏بینید در مواجهه با عامه‏ى مردم یک حرفى می‌زنند، یک چیزى می‌گویند، در اعماق دلشان اى بسا خیلى اعتقادى هم ندارند. به تعبیر بعضى‏ها جوگیر می‌شوند؛ این خیلى چیز بدى است. اگر در محیط‌هاى خاص، محیط‌هاى آزاداندیشى و آزادفکرى، این مسائل مطرح بشود - مسائل تخصصى، مسائل فکرى، مسائل چالش‏برانگیز- مطمئناً ضایعات کمتر پیش خواهد آمد. (دیدار با اساتید دانشگاه ها 8/6/1388)
 

حق، آنجا خودش را نمایان خواهد کرد: چند نفر دانشجو بروند آنجا حرفشان را بزنند، حرف همدیگر را نقد کنند، با همدیگر مجادله کنند. حق، آنجا خودش را نمایان خواهد کرذ. حق اینجورى نمایان نمی شود که کسى یک انتقادى را پرتاب بکند. اینجورى که حق درست فهمیده نمی شود. ایجاد فضاى آشفته‌ى ذهنى با لفاظى‌ها هیچ کمکى به پیشرفت کشور نمیکند. (بیانات در جلسه با نخبگان سال 8/6/88)

- آزادى واقعى فکرها عامل پیشرفت کشور: شما تجربه‌ این پدر پیرتان را در این زمینه داشته باشید. آنى که کمک می کند به پیشرفت کشور، آزادى واقعىِ فکرهاست؛ یعنى آزادانه فکر کردن، آزادانه مطرح کردن، از هو و جنجال نترسیدن، به تشویق و تحریض این و آن هم نگاه نکردن. یک وقت شما یک حرفى میزنید، ناگهان مى‌بینید همه‌ ناظران سیاسى جهان که وجودشان انباشته‌ از پلیدى و خباثت است، براى شما کف میزنند. به این تشویق نشوید. به قول رائج بین جوان ها، جوگیر نشوید. بحث درست بکنید، بحث منطقى بکنید. سخنى را بشنوید، سخنى را بگوئید؛ بعد بنشینید فکر کنید. این همان دستور قرآن است. «فبشّر عباد. الّذین یستمعون القول فیتّبعون احسنه». سخن را باید شنفت، بهترین را انتخاب کرد. والّا فضاى جنجال درست کردن، همین می شود که دیدید. جنجالِ قبل از انتخابات، بعد از انتخابات، انعکاسش می شود.
(بیانات در جلسه با نخبگان سال 8/6/88)

- آزاداندیشی خاصیت علمی بودن است و تحجر در میدان علم، اصولا معنا ندارد.(در دیدار جمعی از اساتید، فضلا و طلاب نخبه‌ حوزه علمیه قم2/8/89)
 

فکر کنید، بگوئید، بنویسید و کرسى‌هاى آزاداندیشى که من صد بار تأکید کردم، را راه بیندازید: فکر شما و کارى که کردید و راه نوئى که پیدا کردید، پیشنهادى که به نظرتان رسیده، تأثیرگذارى‌اش فقط این نیست که این فوراً به دستگاه اجرائى منتقل بشود و فوراً یک ترجمه‌ى عملیاتى بشود و اجرائى و عملیاتى شود؛ نه، این تنها تأثیر نیست./ یکى از مهمترین تأثیرات همین فکر کردن ها این است که شما فضاسازى می کنید، گفتمان‌سازى می کنید. در نتیجه، در یک فضاى معتقد به یک مبناى فکرى یا عملى، رئیس جمهور هم همان جور فکر می کند، وزیر هم همان جور فکر می کند، مدیرکل هم همان جور فکر می کند، کارکنان هم همه همان جور فکر می کنند؛ این خوب است. و شما این کار را انجام می دهید. فکر کنید، بگوئید، بنویسید، در مجامعِ خودتان منعکس کنید؛ آن کرسى‌هاى آزاداندیشى را که من صد بار - با کم و زیادش - تأکید کردم، راه بیندازید و اینها را هى آنجا بگویید؛ این می شود یک فضا. وقتى یک فضاى گفتمانى به وجود آمد، همه در آن فضا فکر می کنند، همه در آن فضا جهت گیرى پیدا می کنند، همه در آن فضا کار می کنند؛ این همان چیزى است که شما می خواهید. (بیانات در دیدار جمعی از نخبگان و برگزیدگان علمی13/7/90)
 

*برای مشاهده مجموعه بیانات مقام معظم رهبری پیرامون کرسی ها رجوع کنید به عملاً آن کارى که من گفته بودم، انجام نشده است؛ نه در حوزه، نه در دانشگاه!

  

اهمیت آزاد اندیشی در نگاه اساتید و مسئولین: 

 

- از دانشگاه انتظار می رود که در زمینه های فرهنگی و سیاسی و اجتماعی هم پیشگام باشد: دانشگاه آنطوری که در جمهوری اسلامی تعریف شده صرفا محل علم اندوزی و دانش آموزی نیست، بلکه علاوه بر آن از دانشگاه انتظار می رود که در زمینه های فرهنگی و سیاسی و اجتماعی هم پیشگام باشد و چند کار را انجام دهد. دانشگاه جایی است که باید در آن تضارب آرا صورت گیرد، آزادانه صحبت شود و از نتایج این آزاداندیشی و تضارب آرا جامعه بهرمند شود. خیلی از مسائلی که باید فوایدش به جامعه برسد اساسش تخصصی است و شاید نشود این مسائل تخصص را در جامعه به شکل عمومی مطرح کرد. (دکتر خواجه سروری، معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) /اگر دانشجو بیاید فقط درسش را بخواند و بعد فارغ التحصیل شود خدمتی برای او نکرده ایم؛ زیرا این کار در تمام دنیا انجام می شود. ما اعتقاد داریم که دانشجوی ما قبل از مدرک تحصیلی باید به بلوغ سیاسی ،اجتماعی و... برسد و قدرت تجزیه و تحلیل مسائل ار داشته باشد و بتواند معادلات سیاسی ـ اجتماعی را حل کند و در این حوزه ها تاثیر گذار باشد.(حجت الاسلام محمد محمدیان، رئیس نهاد نکایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها)
 

- می توان گفت که کرسی همان هدفی را دنبال می کند که دانشگاه دنبال می کند؛ یعنی تربیت کادری که اهل تحلیل و بیان باشد و منافع نظام و کشور را هیچ گاه فراموش نکند در کوتاه مدت هم باید فضایی ایجاد کرد که کسی که حرفی برای مطرح کردن دارد احساس نکند فضایی برای طرح آن وجود ندارد. (دکتر خواجه سروری، معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مورخ 29 اسفند 88)
 

- ایجاد فضای صلح و ثبات زمینه ساز برتری تفکر دینی در رقابت با سایر تفکرها: علت تاکید رهبری بر ایجاد کرسی ها آزاد اندیشی را شاید بتوان اینگونه خلاصه کرد که اگر فضای جهان، فضای صلح و ثبات باشد، تفکر دینی به مفهومی عام و تفکر اسلام گرا به معنای خاص در مقام تعامل و رقابت با تفکر های رقیب شامل تفکر سکولار که در دل خودش تقکر لیبرال، تفکر سوسیال و تفکر ها ی دیگری که وجود دارد،می تواند بتدریج دست بالا را داشته باشد. (دکتر محمد باقر خرمشاد، معاون فرهنگی وزارت علوم در دولت نهم و معاون آموزش و پرورش وزارت امور خارجه در دولت دهم)
 

- کرسی ها در دراز مدت می تواند فضا را منطقی کند و اگر فضا منطقی شود دیگر جو زدگی و در واقع جوسازی جایی را نخواهد داشت.(دکتر محمد باقر خرمشاد معاون وزرات علوم در دولت نهم و معاون آموزش و پرورش وزرات امور خارجه در دولت نهم)
 

- جلوگیری از مخدوش شدن مبانی فکری: دشمنان ما می خواهند مبانی فکری ما مخدوش بشود می خواهند ارزش های ما بی ارزش شود، هنجار های جامعه تغییر کنند اینجاست که کرسی های آزاد اندیشی به کار می آید./کرسی آزاد اندیشی برای ایجاد زمینه بهتر برای توسعه فرهنگ گفت وگو، تعامل و تضارب افکار و رواج درست ارائه نظر و نقد پیرامون آن در جامعه بویژه در مجامع علمی می باشد. (دکتر علیرضا زاکانی، عضو کمیسیون علوم و تحقیقات مجلس شورای اسلامی و رئیس اسبق سازمان بسیج دانشجویی)
 

- تاکید رهبری روی این موضوع به این دلیل است که افراد با وجود این کرسی ها هم به بلوغ فکری میرسند و هم فرهنگ گفت وگو پیدا می کنند؛ لذا رفتارهای غیر علمی و غیر اخلاقی دیگر کنار گذاشته می شود./ اصل برگزاری کرسی‌های آزاد اندیشی حتی اگر شما دنبال هدف دیگری هم نباشید خودش اصالت دارد. برای اینکه اگر نشست هایی برگزار نشود و موافقین و مخالفین پیرامون موضوعات مختلف به بحث و گفت و گو نپردازند، این‌ها بصورت عقده‌ای در دل و ذهنشان می‌ماند و نتیجه اش یکسری آثار و پیامدهای غیر اخلاقی و غیر علمی است.(حجت السلام دکتر عبدالحسین خسروپناه، رئیس موسسه حکمت و فلسفه(
 
- مبارزه علمی برای جوانان، زنده کردن روح جستجو و کشف واقعیت هاست: حضرت امام در پیام قطعنامه و یا پیام هایی که بعد از آن دادند در سال67، تاکید زیادی به بحث آزاد اندیشی و احیای تولید علم داشتند؛ مثلا در پیام قطعنامه میگویند که مبارزه علمی برای جوانان زنده کردن روح جستجو و کشف واقعیت هاست. (دکتر محمد صادق کوشکی، عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیر تهران)
 

- تمدن سازی: تاکید رهبری برای این است که ملتی که می خواهد به تمدن سازی برسد، یعنی بتواند نیازهای خود را با استفاده از توانمندی هایش برطرف سازد قاعدتا باید مهمترین ابزارش برای این کار قدرت فکریش باشد. (دکتر محمد صادق کوشکی، عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیر تهران)
 

فضا ترویجی نشود و یک عده نیایند افکارشان را در دانشگاه ترویج دهند: بزرگترین آفت این کرسی ها تبدیل شدن فضا به فضای ترویجی است. تاکید رهبری هم به همین خاطر است که فضا ترویجی نشود و یک عده نیایند افکارشان را در دانشگاه ترویج دهند./ لذا کارکرد اول کرسی ها مصون سازی است؛ در برابر حجم عظیمی از نحله های فکری و مکاتب و اندیشه های مختلفی که در حال ورود به دانشگاه هستند، لازم است که روش و الگویی برای تعامل با آنها شکل گیرد و هر چه این الگو سالم تر و بی غرض تر باشد بهره ی آن بیشتر است و کارکرد دوم و مهم تر آن این است که به رشد مبانی فکری دانشجویان کمک می کند. (حجت الاسلام سید فرید حاج سید جوادی،پژوهشگر شورای حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی)
 

- عبور از عامی بودن:علت تاکید مقام رهبری برای این است که این طلاقی افکار زمینه ای شود که ما از عامی بودن در همه امور حداقل یک پله بالاتر برویم. (حجت الاسلام دکتر رضا حاجی ابراهیم، عضو هیئت علمی گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی امیرکبیر و رئیس گروه معارف دانشگاه صنعتی امیرکبیر)کرسی‌های آزاد فکری باید این عوام بودن دانشگاه ها را برطرف کند؛ ما باید توسط این کرسی ها عوام بودن را در این بچه ها از بین ببریم تا اثر آگاهی به آنها منتقل شود/کرسی های آزاد اندیشی باید جلوی اشتباهات تئوریکی را که بیشتر بچه های فنی دارند را بگیرد و برایشان فرصت اندیشیدن فراهم کند.(دکتر وحید یامین پور، مجری- کارشناس برنامه های تلویزیون)
                    

رهبری می خواهند از سنت علمی صدها ساله ما در برابر بدعت گذاری شبه علمی غرب زده ها دفاع کنند. (وحید جلیلی، سردبیر نشریه راه)
 

- کرسی، راهبرد رسیدن آزادی به هدف اصیل خود:رهبری می خواهند جایگاه های خاصی را در جامعه تعبیه کنند که آزادی به هدف اصیل خود برسد و به اهداف مخرب نرسد./ رهبری قصد دارند تا آزادی را مدیریت کنند وتنظیم،تا این ارزش با ارزش های دیگر سازگار شود. (امیرحسین ترکشدوز، سردبیر سایت احیا)
 

کرسی های آزادفکری یک ضرورت است مثل اینکه شما ضرورت سواد آموزی برای کشور دارید: الان کرسی های آزاداندیشی ما در اختیار لیبرال هاست. باید کرسی های آزادفکری را برای بیان نظرات متفکرین مسلمان برگزار کرد. الان انقلابیون ما در دانشگاه ها کرسی ندارند. الان واقعا جامعه شناسانی که معتقد به جامعه شناسی دینی باشند به ندرت پیدا می شوند./تمام دانشجویان علوم انسانی به این موضوع صحه می گذارند که کسی که تفکر اسلامی و انقلابی داشته باشد در مضیقه است نه کسی که تفکر لیبرال دارد./ رهبری می خواهند تا فضای دانشجویی به درستی مدیریت شود از طریق علم و آگاهی./ کرسی های آزادفکری یک ضرورت است مثل اینکه شما ضرورت سواد آموزی برای کشوردارید که کسی از بی سواد مردم سوءاستفاده نکند به همین دلیل ما هم ضرورت تبیین در دانشگاههای فنی را داریم/اگر مجالی برای نقد سکولاریسم و لیبرالیسم و..در کشور فراهم شود بی مغزی و باطل بودن این اندیشه ها به راحتی برای دانشجویان آشکار می شود.)دکتر وحید یامین پور مجری- کارشناس برنامه های تلویزیون)
 

- دلیل تاکید رهبری بر روی کرسی ها به دلیل جلوگیری از ایجاد جهل و ناآ گاهی در جامعه و سوء استفاده جریان باطل از نااگاهی مردم است.(دکتر وحید یامین پور، مجری- کارشناس برنامه های تلویزیون(
 

اهمیت آزاد اندیشی در نگاه دانشجویان:


کرسی آزاداندیشی یعنی ساختن یک خانه ی مستقل فکری برای هر دانشجو :راه انداری هر سه سطح به نوعی به جریان تولید فکر و در نتیجه علم و فرهنگ کمک خواهد کرد؛ یعنی حتی در کرسی های آزاد فکری –که لزوما تخصصی نیست- همین که دانشجو ملزم می شود در فضایی عقلانی برای ادعاهای خود استدلال بیاورد تولید فکر صورت می گیرد و دیگر سخت اتفاق می افتد که دانشحویی بدون اینکه پشتوانه های یک تفکر را بشناسد به پیروی ناخودآگاه یا طرفداری از آن برخیزد و این یعنی ساختن یک خانه ی مستقل فکری برای هر دانشجو. 
 

به فرموده استاد مرتضی مطهری تنها راه دفاع از دین و اعتقاد مبتنی بر معرفت ناب وحیانی، آزادی دادن به افکار مخالف  و مواجهه صحیح با آنهاست. حقیقت این است که تشکیل کرسی های آزاد اندیشی و نظریه پردازی برای تحقق چشم انداز های عظیم فرهنگی و علمی امروز نیاز است.( دانشجو حامد بخشی/ اما اینجا دانشگاه است…….. )

 

- جامعه اسلامی می بایستی امر به معروف، ناهی منکر، قائم به قسط باشد که آزادی شرط لازمه همه آنهاست.(دانشجو محمد رضا پورفرد/مرز آزادی کجاست؟ )

 

- آزادی در تفکر اسلامی ریشه توحیدی دارد: در واقع به جز بحث تاریخی ، آزادی در تفکر اسلامی ریشه توحیدی دارد و توجه به نسبتی که با تکامل بشری دارد قابل سلب با قرارداد اجتماعی نیست. (دانشجو محمد رضا پورفرد/مرز آزادی کجاست؟ )

 

- آثار مثبت کرسی های آزاد فکری:الف) شکستن سلطه ی رسانه ها :به دلیل پایین بودن سطح مطالعه  و گسترش استفاده از ماهواره و اینترنت تاثیر گذاری این رسانه ها بسیار زیاد است.ب) شکسته شدن سلطه تفکرات غربی: کشورهای مستکبر و استعمارگر همواره سعی دارند روحیه ی اعتماد به نفس و خودباوری را از کشورهای در حال توسعه بگیرند. ج) اسلامی و بومی شدن علوم دانشگاهی. د) جلوگیری از مظلوم نمایی و القای فضای خفقان در دانشگاه ها: یکی از حربه های ضد انقلاب مظلوم نمایی است. ه) توفیقی اجباری برای طرفداران جریان های فکری: جریان های فکری با هدف دفاع از اعتقادات و تفکرات خود به مطالعه ی و بررسی عقاید خود پرداخته و با آنها آشنا می شوند.( دانشجو علی جهانشاهی/ گوشه ای از فواید و آثار کرسی‌های آزاد اندیشی )


- کرسی ها عقلانی شدن فضای دانشگاه، رشد نیروهای خودی، نقد نظام آموزشی و درسی موجود  و تحرک علمی در دانشگاه ها برای تولید علم را فراهم می کند. (محمد ترک یلماز /از برگزاری این جلسات توسط ما وحشت دارند!)

باید ها و نبایدهای کرسی‌های آزاداندیشی

آداب گفت‌وگو از منظر قرآن:


سه مرحله اساسی برای گفت و گوی ایده آل: فَبَشِّرْ عِبَادِ الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ(سوره زمر/17و18) بر پایه این آیه می توان جایگاه گفت و گو در قرآن را چنین ذکر کرد: 1- در این آیه، سه عنصر (قول)، (استماع قول)، (اتباع قول احسن) مطرح شده است و سه مرحله اساسی برای گفت و گوی ایده آل ذکر گردیده؛ شکل گیری فضای ارائه و تبادل سخن، استماع سخن و آشنایی با نکته ها و گفته های احسن و اتباع سخن، طرح گفته ها و نکته هایی از هر یک از طرفین گفت و گو با حوصله بسیار، مانند ذکر 527 بار کلمه (قال)، که نه تنها حجم روایتگری گفت و گو را به اثبات می رساند، بلکه بیانگر اهتمام قرآن به نقل فرازهای برجسته سخنان اطراف گفت و گوهاست) بازگو کردن وضعیت قوم لوط که از پاسخ دهی منطقی در گفت و گو با آن حضرت که درمانده بودند؛ (فَمَا کَانَ جَوَابَ قَوْمِ إِلَّا أَن قَالُوا أَخْرِجُوا آلَ لُوطٍ (سوره نمل/56) آیاتی که بر گفت و گو محوری بر دعوت دلالت دارند؛ زیرا قرآن فضایی را که دعوت پیامبران در آن شکل گرفته، این گونه تعریف می کند: فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَّیِّنًا لَّعَلَّهُ یَتَذَکَّرُ أَوْ یَخْشَى(سوره طه/14) و خداوند از پیامبران می خواسته تا اولین گام های خود را با گفت و گو آغاز کنند؛ این خود از مهمترین نشانه های اهمیت گفت و گو در قرآن به شمار می آید.

 

- گوش دادن به مدعیات مخاطب و دقت به آن: گفت و گو کننده باید مدعیات مخاطب خویش را در گفت و گو و مناظره با دقتی تمام فرایابد. این اصل از آیه شریفه: «فَبَشِّرْ عِبَادِ الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ» (سوره زمر/17و18) به خوبی بر می آید.

 

پیروی از علم و حاکم کردن فضای علمی: هدف اصلی گفت و گو و مناظره، کشف حقیقت است و تنها راه رسیدن به حقیقت، علم است و مناظره بدون توان علمی و برهان عقلی، رها کردن تیر در تاریکی است و چیزی جز خودنمایی یا تعصب کورکورانه و گمراهی در بر ندارد.

 

دو طرف بحث نیز باید بکوشند فضایی علمی و نه احساسی را بر گفت و گو و مناظره های خویش حکمفرما سازند. آیات متعددی از قرآن کریم بوضوح امر به این معیار می کنند، از جمله موارد ذیل است:«هَاأَنتُمْ هَؤُلاء حَاجَجْتُمْ فِیمَا لَکُم بِهِ عِلمٌ فَلِمَ تُحَآجُّونَ فِیمَا لَیْسَ لَکُم بِهِ عِلْمٌ وَاللّهُ یَعْلَمُ وَأَنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ» (سوره العمران/66) هان شما اهل کتاب، همان کسانی هستید که درباره آنچه بدان علم داشتید، محاجه کردید، پس چرا درباره چیزی که بدان علم ندارید، محاجه می کنید با آن که خدا می داند و شما نمی دانید؟

 

بر اساس آیه مذکور و آیات دیگر، خداوند کسانی را که بدون علم و دلیل، مجادله می کنند، منفور و مبغوض خود و مومنان می خواند و آنان را زورگو و دارای خوی بد می داند؛ پیامبر اعظم(ص) با استناد به آیات قرآنی، کسی را در گفت و گو و مناظره از غیر علم سود جوید، سزاوار خشم خدا می داند.

 

لزوم قرار گرفتن دو طرف گفت و گو و مناظره در وضعیتی همسان: درست است که ممکن است یک گفت و گو و مناظره در سطح علمی بالاتر و دیگری در مرتبه ای پایین تر قرار داشته باشد، اما از نظر قرآن منطق و شرط گفت و گو آن است که هر دو طرف بر اساس اصل مساوات، با ایجاد فضای استماع و پرهیز از سماجت، زمینه کشف و هویدا شدن حقیقت را فراهم آورند؛ این اصل از آیات ذیل دریافت می شود: «وَإِنَّا أَوْ إِیَّاکُمْ لَعَلَى هُدًى أَوْ فِی ضَلَالٍ مُّبِینٍ...» (سوره سبا/24) «قُل لَّا تُسْأَلُونَ عَمَّا أَجْرَمْنَا وَلَا نُسْلُ عَمَّا تَعْمَلُونَ» (سوره سبا/25)


بهره گیری از شیوه درست: یکی از محورهای توصیه قرآن درباره گفت و گو و مناظره بهره گیری از شیوه درست است.

 

«وَ قُل لِّعِبَادِی یَقُولُواْ الَّتِی هِیَ أَحْسَنُ»(سوره اسرا/53) و («وَقُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْناً» (سوره بقره/83)
 

از نگاه قرآن طعنه زدن تمسخر و تحقیر در تعامل و گفت و گو مردود است؛ «وَلاَ تَسُبُّواْ الَّذِینَ یَدْعُونَ مِن دُونِ اللّهِ فَیَسُبُّواْ اللّهَ عَدْوًا بِغَیْرِ عِلْم» (سوره انعام/108) 


- ضرورت شناسایی نقاط مشترک و استوار ساختن گفت و گو بر آنها: این نکته از آیه شریفه «قُلْ یَا أَهْلَ الْکِتَابِ تَعَالَوْاْ إِلَى کَلَمَةٍ سَوَاء بَیْنَنَا وَبَیْنَکُمْ» (سوره ال عمران/64 ) بدست می آید که نشان می دهد گفت و گو کنندگان باید نقطه مشترک داشته باشند. 


- «ادع‌ الی‌ سبیل‌ ربک‌ بالحکمة‌ والموعظة‌ الحسنة‌ و جادلهم‌ بالتی‌ هی‌ احسن» ( سوره نحل/ 125) با حکمت‌ و اندرز نیکو به‌ راه‌ پروردگارت‌ دعوت‌ کن‌ و با آنان‌ به‌ شیوه‌ای‌ که‌ نیکوتر است‌ مجادله‌ نمای‌.

 

حضرت علی (ع) در این باره می فرمایند: آن کس که با انجام شرایط آزادی، قیام کند شایسته آزادی است و هر کس از مقررات آزادی سر باز زند و در اجرای وظایف کوتاهی کند، به بندگی و بردگی بر می گردد

 

* برای اطلاع بیشتر در زمینه آداب گفت و گو از منظر قرآن رجوع کنید به مطلب «آیا قرآن کریم، درباره محدودیت آزادی‎های فردی و سیاسی سخن گفته است؟»

 

الزامات آزاداندیشی در دیدگاه علما، استادان و دانشجویان:


- ما آزادی در پناه اسلام/ در پناه قرآن می خواهیم، آزادی غربی ما نمی خواهیم بی بندوباری است آن (امام خمینی)

 

- جلسات بحث و گفت و گو برای خودسازی جامعه ما می تواند مفید واقع بشود و شرط آن این است که براستی آهنگ مباحثه داشته باشد. (شهید بهشتی)

 

ما آزادی را با همان مفهوم اسلامی خودش قبول داریم که البته در آن آزادی بیان است، آزادی رفتار هست، آزادی فکر هست. (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با اساتید و روسای دانشگاه ها 1386/7/9)


- گفت و گوی آزاد باید از حوزه و دانشگاه شروع شود: محیط آزاد اندیشی، محیط خاصی است که باید آن را ایجاد کرد، آن هم کار شماست. البته به نظر من گفت و گوی آزاد باید از حوزه و دانشگاه شروع شود. (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار اعضاى انجمن اهل قلم07/11/1381)

 

 

* برای مطالعه گزیده بیانات مقام معظم رهبری پیرامون دانشگاه و اهمیت آن رجوع کنید به مطلب «آزادی آموختنی است: گزیده بیانات رهبر عزیز انقلاب پیرامون دانشگاه»

 

- تجربیات ناشى از گفت‌وگوهای سالم را به صورت تجربه‌های انباشته‌ای در آوریم: ما باید این تجربیات ناشى از مباحثه و گفت و گوى سالم و محترمانه و شجاعانه را به‏ صورت تجربه‏هاى انباشته‏اى درآوریم تا بتوانیم از آنها استفاده کنیم و علم را بارور نماییم. عین همین قضیه در دانشگاه وجود دارد. بارها گفته‏ام، این نهضت نرم‏افزارى که من این همه در دیدارهاى دانشگاهى بر روى آن تأکید کردم، به همین معناست. ما باید علم و فرهنگ را تولید نماییم و باید کار اساسى کنیم. حکومت باید به‏صورت آشکار از برخورد افکار به ‏صورت سالم حمایت کند. (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار اعضاى انجمن اهل قلم07/11/1381)

 

ضرورت حمایت حکومت از برخورد افکار به شکل سالم: حکومت (نظام جمهوری اسلامی) باید به صورت آشکار از برخورد افکار به صورت سالم حمایت کند. (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار اعضای انجمن اهل قلم7/11/1381)

 

سهم «آزادی»؛ سهم «اخلاق» و سهم «منطق» همه یکجا و در کنار یکدیگر ادا شود: آن روز که سهم آزادی؛ سهم اخلاق و سهم منطق همه یکجا و در کنار یکدیگر ادا شود آغاز روند خلاقیت علمی و تفکر بالنده دینی در این جامعه است و کلید جنبش تولید نرم افزار علمی و دینی در کلیه علوم و معارف دانشگاهی و حوزوی زده شده است. بی شک آزادی خواهی و مطالبه فرصتی برای اندیشیدن و برای بیان اندیشه توام با رعایت «ادب استفاده از آزادی» یک مطالبه اسلامی است و «آزادی تفکر، قلم و بیان» نه یک شعار تبلیغاتی، بلکه از اهداف اصلی انقلاب اسلامی است. (پاسخ به نامه جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی های نظریه پردازی 16/11/1381)

 

- باید ایده‌ها در چارچوب منطق و اخلاق و در جهت رشد اسلامى با یکدیگر رقابت کنند و مصاف دهند تا جهان اسلام، اعاده هویت و عزت کند و ملت ایران به رتبه اى جهانى که استحقاق آن را دارد، بار دیگر دست یابد. (پاسخ به نامه جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی های نظریه پردازی 16/11/1381)

 

- آزادى بیان در چارچوب قانون و تولید نظریه در چارچوب اسلام، حمایت و نهادینه شود: براى علاج بیمارى‌ها و هتاکى‌ها و مهار هرج و مرج فرهنگى نیز بهترین راه، همین است که آزادى بیان در چارچوب قانون و تولید نظریه در چارچوب اسلام، حمایت و نهادینه شود. (پاسخ به نامه جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی های نظریه پردازی 16/11/1381)

 

باید تمهیداتى اندیشید و قواعدى نوشت: براى آن‌که ضریب «علمى بودن» این نظریات و مناظرات، پایین نیاید و پخته گویى شود و سطح گفت و گوها نازل و عوامانه و تبلیغاتى نشود، باید تمهیداتى اندیشید و قواعدى نوشت. (پاسخ به نامه جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی های نظریه پردازی 16/11/1381)

 

کرسی ها تنها محدود به برخی قلمروهاى فکر دینى یا علوم انسانى و اجتماعى نماند: [کرسی ها] تنها محدود به برخى قلمروهاى فکر دینى یا علوم انسانى و اجتماعى نیز نماند، بلکه باید در کلیه علوم و رشته‌هاى نظرى و عملى (حتى علوم پایه و علوم کاربردى و …) و در جهت حمایت از کاشفان و مخترعان و نظریه‌سازان در این علوم و در فنون و صنایع نیز چنین فضایى پدید آید. (پاسخ به نامه جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی های نظریه پردازی 16/11/1381)

 

-برای رسیدن به هر آرزوی بزرگ و هر هدف والایی، ساز و کاری وجود دارد؛ این ساز و کار را باید جوان هوشمند فرزانه دانشجو پیدا کند بحث جنبش نرم افزاری از همین قبیل است؛ بحث آزاداندیشی از همین قبیل است؛‌ بحث های گوناگونی که در زمینه های مختلف اجتماعی می شود، از همین قبیل است. (بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار دانشجویان بسیجی 5/3/1384)

 

 

- کرسی های آزاداندیشی مدیریت صحیح لازم دارد: باید راه آزاداندیشى و نوآورى و تحول را باز گذاشت، منتها آن را مدیریت کرد تا به ساختارشکنى و شالوده‏شکنى و بر هم زدن پایه‏هاى هویت ملى نینجامد. این کار، مدیریت صحیح لازم دارد. (بیانات دانشگاه سمنان 18/8/1385)

 

مدیریت کرسی های آزاداندیشی با دولت نیست: چه کسى باید [کرسی های آزاداندیشی را] مدیریت کند؟ نگاه ها فوراً مى‏رود به سمت دولت و وزارت علوم و …؛ نه، مدیریتش با نخبگان است؛ با خود شماست؛ با استادان فعال، دانشجوى فعال و مجموعه‏هاى فعال دانشجویى./ این وظیفه‏اى است به عهده‏ خود شماها. امثال بنده که مسئول هستیم، البته مسئولیت هایى داریم و شکى نیست در این زمینه‏ها؛ اما کار، کار خود شماهاست. گمان نکنید که نهضت آزاداندیشى و حرکت تحول و شجاعت در کارهاى گوناگون را، به جاى شما که دانشجو هستید یا محقق هستید یا استاد هستید، ممکن است مسئولان دولتى یا بنده بیاییم انجام بدهیم؛ نه، من نقشم این است که بیایم بگویم این کار را خوب است بکنیم. نهضت نرم‏افزارى و جنبش نرم‏افزارى و نهضت تولید علم را ما مطرح کردیم؛ الان حدود 10 سال مى‏گذرد و امروز یک غوغایى راه افتاده است. چه کسى این را راه انداخته؟ من که یک کلمه بیشتر نگفتم. این کار را شما کردید؛ محقق ما، جوان ما و استاد ما؛ تحول از این قبیل است. (بیانات دانشگاه سمنان 18/8/1385)

 

- برخی اظهارنظرها درباره نبودن فضای آزادی و نقادی در حوزه، تهمتی بزرگ است، آزاداندیشی جاری در حوزه، از قبل نیز بیشتر است، اما این آزاداندیشی باید در سطوح مختلف گسترش و تعمیق یابد و اهل فکر، در همه رشته ها، همه گونه آرا و افکار خود را آزادانه بیان کنند. (در دیدار جمعی از استادان، فضلا و طلاب نخبه‌ حوزه علمیه قم2/8/89)

 


آزاد اندیشی باید در جلسات تخصصی باشد: یکی از دوستان گفتند که اندیشه و علم، دستوری نباشد. من چنین چیزی سراغ ندارم. در جامعه‌ای ما اندیشه دستوری نیست، نه علم دستوری است، نه اندیشه دستوری است. کجا؟ مشخص کنند بگویند کسی که با این قضیه مبارزه کند، خود منم. ما طرفدار آزاد اندیشی هستیم البته من به شماها بگوییم، آزاد اندیشی جایش توی تلویزیون نیست، آزاد اندیشی جایش توی جلسات تخصصی است. مثلاً فرض کنید در زمینه‌ای فلان مسئله‌ای سیاسی، یک جلسه‌ای تخصصی دانشجویی بگذارید، دو نفر، پنج نفر، ده نفر بیایند آنجا با هم دیگر بحث کنند، این می شود آزاد اندیشی. همین جور، بحث سر معار ف اسلامی است، همین جور، بحث سر تفکرات مکاتب گوناگون جهانی است، همین جور، بحث سر یک مسئله‌ای علمی است، بنابراین جلسه باید جلسه‌ای تخصصی باشد؛ والا توی جلسات عمومی و در صدا و سیما دو نفر بیایند بحث کنند آن کسی که حق است، لزوماً غلبه نخواهد کرد، آن کسی غلبه خواهد کرد که بیشتر عیاری کار دستش است و می تواند بازیگری کند.

 مثل قضیه‌ای عکس مار و اسم مار. گفت: کدام یکی مار است؟ مردم با اشاره به عکس مار گفتند: معلوم است، مار این است. بنابراین آزاد اندیشی در جلسات تخصصی متناسب با هر بحثی باید باشد در حیط‌های عمومی جای آن بحث‌ها و مناظره‌ها نیست این هم معنایش این نیست که دارد تحمیل می شود نه بالاخره یک فکر حق مطرح می شود «ادع الی سبیل ربک بالحکمه و الموعظه الحسنه و جادلهم بالتی هی احسن» این حکمت و موعظه‌ای حسنه و مجادله‌ای احسن برای چیست؟ «ادع الی سبیل ربک» یعنی این قبلاً یک اصل موضوعی است، دعوت به سمت خداست. در همه چیز همین جور است دعوت باید با زبان درست انجام بگیرد اما جهت دعوت باید مشخص باشد معنی ندارد که انسان جهت دعوت را آزاد بگذارد، این موجب گمراهی مردم می شود مردم را باید هدایت کرد مگر نمی گویید که دولت‌ها مسئول هدایت افکار مردم هستند. (بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار دانشجویان در یازدهمین روز ماه رمضان 31/5/1389)
 

 

در قانون اساسی آزادی بیان و ابراز عقیده ها مجاز است، الا در دو مورد؛ یکی اینکه خلاف مبانی اسلام باشد و دیگری اینکه مخالف حقوق عمومی باشد. (دکتر خواجه سروری معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم تحقیقات و فناوری)

 

این یک پروسه طولانی مدت است به این مفهومی که باید از دو چیز احتراز کرد؛ یکی عجله، یعنی این جور نیست که کپسولش را درست کرد انداخت توی دهان، بعد راه بیفتد و محقق بشود. از این هم باید احتراز کرد که چون زمان می برد، ما رهایش کنیم تا خود به خود محقق بشود. (دکتر محمدباقر خرمشاد، معاون فرهنگی وزارت علوم در دولت نهم و معاون وزارت امور خارجه در دولت دهم)

 

- از تشکل های دانشجویی این انتظار است که فرق داشته باشند با تشکل های دیگری که دانشجویی یا مبتنی بر دانش و دانش محور نیستند؛ در عین این که یکی از لوازم کار دانشجویی مبتنی بر احساس و شور و هیجان بودن است. از لوازم دیگرش دانش محور بودن، خرد محور بودن و منطق محور بودنش است. (دکتر محمدباقر خرمشاد، معاون فرهنگی وزارت علوم در دولت نهم و معاون وزارت امور خارجه در دولت دهم)

 

- در کوتاه مدت فرهنگ سازی این امر و روشنگری و شفاف کردن فضاهای معرفتی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی می تواند مورد نظر قرار گیرد، ولی باید به سمتی رفت که نیازهای پایه و اساسی در حوزه نظر از رهگذر این کرسی ها تامین شود. (دکتر علیرضا زاکانی، عضو کمیسیون علوم و تحقیقات مجلس شورای اسلامی و رئیس اسبق سازمان بسیج دانشجویی)

 

 

در خصوص کرسی های آزاد فکری در دانشگاه ها نیز هنر ما ایجاد کردن فضای مناسب طرح آرا و نظرات در یک محیط ضابطه مند و علمی است که به عنوان یک فرض و ضرورت، نیاز امروز و فردای ماست. البته ایجاد آن نیاز به فرهنگ تعامل، صبر و صبوری دارد. (دکتر علیرضا زاکانی، عضو کمیسیون علوم و تحقیقات شورای اسلامی و رئیس اسبق سازمان بسیج دانشجویی)

 

- فردی که می خواهد آزادانه نظراتش را بیان کند باید در مقابل، یک گروه داور و منتقد داشته باشد. (دکتر خواجه سروری، معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) / در جلسات مناظره بهتر است از استادانی که اطلاعات کافی دارند و البته توجیه هم هستند به عنوان داور و در پایان برای نتیجه گیری استفاده کرد./ استفاده از استادان باعث بالا رفتن ارزش جلسات می شود، همچنین تحمل استادان به عنوان داور سبب حرکت جلسه در مسیر عقلانیت می شود.) حجت الاسلام دکتر رضا حاجی ابراهیم، عضو هیئت علمی گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی امیرکبیر(

 

 

- آزادی بیان و آزادی عقیده هر کدام حد و حدود خود را دارند؛  افراد در انتخاب عقیده آزادند و به اندازه آن در آزادی بیان آزاد نیستند. آزادی عقیده مربوط به فرد است و او مختار است هر عقیده ای را که می خواهد داشته باشد، ولی آزادی بیان در ارتباط او با بقیه معنا می یابد. (مهندس مسعد فیاضی، مدیر کانون اندیشه جوان)

 

- این دیکتاتوری شبه علمی در طول سالیان دراز توانسته مشهوراتی را جا بیندازد، توانسته پارادایم‌هایی را مستقر کند، اگر ما بخواهیم در همان پارادایم ها با آنها بحث کنیم این اصلا نقض غرض می‌شود. من معتقدم الان در این مقطع مهمترین مسئله ای که باید روی آن تمرکز کرد خود موضوع است، که ما باید راجع به چه مسائلی صحبت کنیم.) وحید جلیلی، سردبیر نشریه «راه»)


کرسی ها به منظور رسیدن به دو هدف بلند مدت تعبیه شود: 1) گسترش فرهنگ نقد در جامعه 2)ارتقای سطح تحلیل و بینش دانشجویان و دانشگاهیان. (حجت الاسلام دکتر حسین سوزنچی، استاد دانشگاه های امام صادق (ع) و صنعتی شریف)

 

 

رعایت اخلاق در بحث ها خیلی مهم است؛ ما هر موضوعی را باید در حیطه منطق و اخلاق مطرح کنیم. (حجت السلام دکتر عبدالحسین خسروپناه)/ تا هر وقت که هر عقیده ای حتی باطل، سیر منطقی خود را طی کند و در چارچوب اندیشه و بحث و گفت و گوی منطقی باشد، ابرازش مجاز است. (حجت الاسلام دکتر حسین سوزنچی، استاد دانشگاه های امام صادق (ع) و صنعتی شریف)/ تا زمانی که ابراز عقیده باعث گمراهی و فساد در جامعه نشود، مشکلی ندارد. (دکتر ابراهیم فیاض)/ نشر و ترویج عقاید باطل در اسلام حرام است، اما بحث در مورد عقاید باطل در اسلام حرام نیست. (حجت الاسلام سید فرید حاج سید جوادی)/ باید بین نفی و توهین تفاوت قائل بود؛ مثلا اگر فردی بگوید ائمه معصوم نیستند، این توهین نیست، ولی اگر بگوید عصمت خرافه است، این توهین است. (حجت الاسلام سید فرید حاج سید جوادی)


جایگاه هرم گونه کرسی های آزاداندیشی و الزامات خاص آن: مدل اینجانب یک مدل هرمی سر بریده است. در ضلع بزرگتر قاعده این هرم پژهشکده های تخصصی حوزه و دانشگاه قرار دارد که آزادی بیان با قید رعایت ادب و عدم توهین به مقدسات طرفین به غابت وجود دارد و هر گونه بحثی مجاز است. در اواسط هرم دانشگاه قرار دارد و طبعاً آزادی بیان نشریه های تخصصی دانشکده های علوم انسانی از نشریات دانشجویی بیشتر خواهد بود، اما نسبت به آزادی بیان مراکز تخصصی محدودتر است و در ضلع کوچکتر این هرم بریده جامعه قرار دارد و در فضای جامعه قید آزادی نسبت به مراکز تخصصی کمتر است؛ چرا که طرح هرگونه نظری در جامعه به صلاح نیست.(دانشجو محمدرضا پورفرد/ مرز آزادی کجاست؟)

 

- باید برای حضار تا جای ممکن نقش فعال تعریف کرد. (دانشجو محمد ترک یلماز/از برگزاری این جلسات توسط ما وحشت دارند!)

آسیب ها و موانع کرسی‌های آزاداندیشی

آسیب ها و موانع کرسی‌های آزاداندیشی:


آزاداندیشی در جامعه ما یک شعار مظلوم است: تا گفته می شود آزاداندیشی عده ای خیال می کنند که بناست تمام بنیان های اصیل در هم شکسته شود و آنها چون به آن بنیان ها دلبسته اند،می ترسند عده ای دیگر هم تلقی می کنند که با آزاداندیشی باید این بنیانها شکسته شود. هر دو گروه به آزاد اندیشی -که شرط لازم برای رشد فرهنگ و علم است- ظلم می کنند، ما به آزاداندیشی احتیاج داریم. متاسفانه گذشته فرهنگ کشور ما فضا را برای این آزاداندیشی بسیار تنگ کرده بود. (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار اعضای انجمن اهل قلم7/11/1381) (دیدار رهبری با وزیران و مسولان وزارت فرهنگ و آموزش عالی و روسای دانشگاه های سراسر کشور 1369/5/23 )

 

- دنباله کاغذ باد شدن آزاداندیشی نیست: اگر بخواهیم در اقتصاد، فرهنگ، علوم انسانی، فلسفه و در همه زمینه های علمی و فرهنگی در چارچوب آن نظزی که فردی در جایی گفته و یک عده طرفدار هم پیدا کرده و حالا مترجمی آن را ترجمه کرده یا خود ما آن را یاد گرفته ایم، یعنی در چارچوب آن فکر به عنوان یک شی مقدس غیر قابل دست زدن حرکت کنیم، این آزاد اندیشی نیست؛ بلکه دنباله کاغذ باد شدن است.(بیانات مقام معظم رهبری در دیدار اعضای انجمن اهل قلم7/11/1381)
 

- نه مرزشکنی نه تحجر/ باید ادب استفاده از آزادی را یاد بگیریم و یاد بدهیم: استفاده از آزادی ادبی دارد، ما ادب استفاده از آزادی را هم باید یاد بگیریم و یاد بدهیم. این هم وظیفه جمهوری اسلامی است. عده ای به نام آزاداندیشی مرزهای فضیلت و حقیقت را لگدکوب کرده اند و به نام آزاداندیشی و نوآوری همه اصول مقدس حقیقی را نادیده گرفته یا تحقیر و یا مسخره کرده اند. یک عده هم به صورت عکس العملی یا به خاطر مسائل دیگری که در ذهنشان بود، به پایه هایی چسبیده اند که باید بر روی آن پایه ها نوآوری می شد. نبایستی به آنچه که گفته شده اکتفا کرد و متحجر شد؛ یعنی تحجر در مقابل مرز شکنی و افراط در مقابل تفریط. (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار اعضای انجمن اهل قلم7/11/1381)
 

- رعایت حد وسط اصلی مهم در کرسی های آزاداندیشی: همچنان که بعضی در محیط سیاسی فاصله بین هرج و مرج و دیکتاتوری را اصلا قبول ندارند و معتقدند که در جامعه یا باید هرج و مرج باشد یا دیکتاتوری؛ کانه از این دو خارج نیست، در عرصه فرهنگی هم همین طور؛ یا باید هرج و مرج و کفرگویی و اهانت به همه مقدسات و ارزش های مسلم و مستدل شود و یا باید ذهن ها بسته شود و تاکسی حرف تازه ای زد همه او را هو کنند و علیه او جنجال کنند. کانه هیچ حد وسطی بین این دو امر وجود ندارد ما باید حد وسط، همان «امر بین الامرین» و تعادل را پیدا کنیم البته این هم از راه گفت وگوی محترمانه ،منصفانه، عاقلانه و با استدلال، عملی است.این کار هم باید در حوزه و در زمینه مسائل حوزه، در زمینه فقه، فلسفه، کلام و دیگر علوم رایج حوزه انجام گیرد و هم در دانشگاه.(بیانات مقام معظم رهبری در دیدار اعضای انجمن اهل قلم7/11/1381)

آزاداندیشى یک حرف و بى‏بندوبارى یک حرف دیگر است: آزاداندیشى یک حرف و بى‏بندوبارى یک حرف دیگر است. آزاداندیشى این است که شما در حرکت به سمت سرزمین هاى ناشناخته معارف، خودتان را آزاد کنید، بروید، نیروها و انرژی هایتان را به‏کار بیندازید و حرکت کنید؛ اما معناى بى‏بندوبارى این است که در حرکت به سمت قله یک کوه، اصلاً اهمیت ندهید که از کدام راه بروید. نتیجه این مى‏شود که از راهى مى‏روید و به نقطه‏اى مى‏رسید که نه راه پیش دارید و نه راه پس و فقط راه سقوط دارید! در کوهنوردى، آنهایى که اهل رفتن به ارتفاعاتند، این را کاملاً تجربه کرده‏اند.(بیانات مقام معظم رهبری در دیدار اعضای انجمن اهل قلم7/11/1381)
 

صاحبان فکر و اندیشه خود را در محیط تخصصى، بدون هوچیگرى مطرح کنند و نقادى شوند: صاحبان فکر باید بتوانند اندیشه خود را در محیط تخصّصى، بدون هوچیگرى، بدون عوام‏فریبى و جنجال تحمیلى و زیادى مطرح کنند و آن نقّادى شود؛ یک وقت به‏طور کامل رد خواهد شد، یک وقت به‏طور کامل قبول خواهد شد، یک وقت هم در نقّادى اصلاح خواهد شد و شکل صحیح خود را به‏دست خواهد آورد. این اتّفاق باید بیفتد. ما الان این را نداریم. البته من به شما بگویم که محیط حوزه از این جهت بهتر از محیط دانشگاه است. (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار اعضاى انجمن اهل قلم07/11/1381)
 

- تفاوت است بین آزاداندیشی با اباحه گرایی: آزاداندیشی این است که شما در حرکت به سمت سرزمین های ناشناخته معارف، خودتان را آزاد کنید، بروید نیروها و انرژی هایتان را به کار بیندازید و حرکت کنید، اما معنای بی بند و باری این است که در حرکت به سمت قله یک کوه اصلا اهمیت ندهید که از کدام راه بروید و به نقطه ای می رسید که نه راه پیش دارید و نه رهی پس و فقط راه سقوط دارید! (بیانات مقام معظم رهبری  در دیدار اعضای انجمن اهل قلم7/11/1381)
 

- نبود آزاداندیشی برابر با انفعال و عقبگرد جامعه: نتیجه فضای سکوت مرداب گونه و تلاطم گرداب وار فرهنگی کشور، سکوت و به حاشیه رانده شدن اندیشمندان و پیامد آن نیز انفعال و عقبگرد جامعه است. (پاسخ مقام معظم رهبری به نامه جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی های نظریه پردازی 16/11/1381)

 

- وجود خطر دچار فرسایش اداری شدن کرسی ها:امیدوارم که مراحل اجراء این ایده، دچار فرسایش ادارى نشده و تا پیش از بیست و پنجمین سالگرد انقلاب، نخستین ثمرات مهم آن آشکار شده باشد.(پاسخ مقام معظم رهبری به نامه جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی های نظریه پردازی 16/11/1381)

 
- نباید از «آزادى» ترسید و از «مناظره» گریخت و «نقد و انتقاد» را به کالاى قاچاق و یا امرى تشریفاتى، تبدیل کرد؛ چنانچه نباید بجاى مناظره، به «جدال و مراء»، گرفتار آمد و بجاى آزادى، به دام هتاکى و مسئولیت گریزى لغزید. (پاسخ مقام معظم رهبری به نامه جمعى از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی‌های نظریه‌پردازی 16/11/1381)

 

- آزادیخواهی نباید فقط منحصر در معنای محدود سیاسی تلقی و معنا شود. (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از اعضای تشکل‌ها، کانون‌ها، نشریات، هیأت‌های مذهبی‏ و شماری از نخبگان دانشجویی15/8/1382)

 

-  دستگاه های علمی کشور که مدیران آن در دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه‌ کشورند- مشخص کنند که برای تولید علم، آزاداندیشی علمی و تضارب افکار - که ما از دانشگاه و حوزه این مسائل را مطالبه کردیم- چه تلاش و کار بزرگی را انجام داده‌اند؛ چقدر پیش رفته‌اند و چه کارهای دیگری را بایستی انجام دهند. (بیانات مقام معظم رهبری در صحن جامع رضوی مشهد مقدس‏2/1/83)
 

عملاً آن کارى را که من گفته بودم نه در حوزه و نه در دانشگاه انجام نشده است: حرف اصلى ما امروز این است که نه با توقف در گذشته و سرکوب نوآورى مى‏توان به جایى رسید، نه با رهاسازى و شالوده‏شکنى و هرج و مرجِ اقتصادى و عقیدتى و فرهنگى مى‏توان به جایى رسید؛ هر دو غلط است. آزادى فکر؛ همان نهضت آزادفکرى که ما دو، سه سال قبل مطرح کردیم و البته دانشجوها هم استقبال کردند؛ اما عملاً آن کارى را که من گفته بودم، انجام نشده است؛ نه در حوزه، نه در دانشگاه. من گفتم کرسی هاى آزاداندیشى بگذارید. (بیانات مقام معظم رهبری در دانشگاه سمنان18/08/1385)
 
 
مراقب باشید که این حرف نو در کدام جهت دارد حرکت مى‏کند: حواستان جمع باشد! دنبال حرف نو و پیدا کردن حرف نو حرکت کنید؛ اما مراقب باشید که این حرف نو در کدام جهت دارد حرکت مى‏کند؛ در جهت تخریب یا در جهت ترمیم و تکمیل؛ اینها با هم تفاوت دارد. (بیانات مقام معظم رهبری دانشگاه سمنان 18/8/1385)

 

انتقاد کردن به معنای عیب جویی کردن، یک ارزش نیست که حالا ما بگوییم این در جامعه ما نیست، انتقاد به معنایی که من می گویم به معنای «عیار سنجی» است؛ یعنی همین ببینید این حرف عیارش چقدر است. (بیانات مقام معظم رهبری در جلسه پرسش و پاسخ مدیران مسئول و سر دبیران نشریات دانشجویی  1377/12/04 )

- خطر سکوت مرداب گونه یا تلاطم گرداب آور: متاسفانه گروهی بدنبال سیاست زدگی و گروهی بدنبال سیاست زدایی، دائما تبدیل فضای فرهنگی کشور را به سکوت مرداب گونه یا تلاطم گرداب آور می خواهند تا در این بلبشو فقط صاحبان سرمایه و قدرت و تریبون بتوانند تاثیر گذار و جریان ساز باشند. (پاسخ مقام معظم رهبری به نامه جمعى از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی‌های نظریه‌پردازی 16/11/81) 
 

- کرسی های نظریه پردازی تشکیل شود و مباحثه بشود. پنج نفر، ده نفر فاضل بیایند این نظر فقهی را رد کنند با استدلال، اشکال ندارد. نظر فلسفی ای داده می شود همین جور، نظر معارفی و کلامی ای داده می شود همین جور. مسئله تکفیر و رمی و این حرف ها را باید از حوزه ور انداخت. (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار نخبگان حوزه 9/9/86)

 

مبرا دانستن خود از نقد: وقتی ما از نقد صحبت می کنیم غالبا این گونه است  که ساحت خودمان را از نقد مبرا می دانیم و رقیب را قابل نقد می دانیم. بنده ای که ترجیح می دهم در موقعیت ناقد ومنتقد باشم باید به لحاظ روانی بپذیرم که خود من هم موضوع نقد قرار بگیرم، ولی این نیست. (دکتر محمد باقر خرمشاد، معاون وزرات علوم در دولت نهم و معاون آموزش و پرورش وزرات امور خارجه در دولت نهم)

بحث کرسی آزاداندیشی یک بحث دستوری نیست، این بصورت یک بخشنامه نیست یک فرهنگ است. (مهندس مسعود فیاضی، مدیر کانون اندیشه جوان)

 

مانع جدی کرسی های آزاداندیشی ساختار دانشی و معرفتی ایران است. نوع نظام دانشی در ایران بشدت گسلی است. حتی آن علمی هم که وارد می شود گسلی می شود؛ یعنی ما حتی ساختارهای عمیق و فراساختارها و ربط های دانش های وارداتی را هم بدست نمی آوریم. باید ساختارهای دانشگاهی به هم ربط پیدا کند. ما باید ناظر به واقعیت اجتماعی و واقعیات موجود باشیم. باید ببینیم مشکلاتمان در واقعیات اجتماعی کجاست. باید گسل های دانسی از بین برود و سازمان و ساختار حوزه و دانشگاه که ضد تولید علم است عوض شود. (دکتر ابراهیم فیاض، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران)

 

تا وقتی اندیشه توسط دانشجو تولید نشود زمینه برای مناظره وجود ندارد/ زمانی که ما اندیشه داشته باشیم و این اندیشه ها با هم در تماس باشند ابعاد بهتری روشن می شود و ابهامات برطرف می شود و به حقیقت و واقعیت نزدیک تر می شویم. (دکتر ابراهیم فیاض، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران)

 

- حضور و نظارت می تواند موثر باشد، ولی محدودیت زیاد اثر این کرسی ها را خراب می کند. (حجت الاسلام سید فرید حاج سید جوادی، پژوهشگر شورای حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی)

 

- برخی حرف‌ها ممکن است از گوینده طوری صادر شود که یک زهری داشته باشد. حالا این زهر ممکن است سیاسی یا عقیدتی باشد، ولی مدیر جلسه باید توانمند باشد و با خوش خلقی و سعه صدر و بصیرت خود، زهر حرف‌ها را بگیرد. حتی یک جمله را طور دیگری تعبیر کند که بدون زهر باشد و دیگران بتوانند پاسخگو باشند. ( دکتر رضا حاج ابراهیم، عضو هیئت علمی گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی امیرکبیر)

دیدگاه مسئولین، اساتید و دانشجویان در خصوص کرسی های آزاداندیشی

  • دیدگاه مسئولین و اساتید در خصوص کرسی های آزاداندیشی:
  •  

شما می تواند با کلیک بر روی عنوان موضوعات، متن کامل مصاحبه هر یک از اساتید و مسئولین را به طور کامل بخوانید.

 

حجت الاسلام محمد محمدیان، رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها:می‌ترسم با این کار هم تشریفاتی برخورد شود! 


حجتالاسلام والمسلمین صادقی رشاد، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی: اصلا این حرکت ، یک حرکت سیاسی نیست!  + آزادی با‌آزادی محدود می‌شود

 

دکتر کامران دانشجو، وزیر علوم: وزیر علوم: 1000 کرسی آزاد اندیشی برگزار کرده‌ایم!!
 

- دکتر خواجه سروری، معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم،تحقیقات و فناوری: این مباحثات، در زمان امامان هم بوده است!


- دکتر مخبر دزفولی، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی: با آنارشی و هرج ومرج ،هیچ حرف منطقی نمی توان خودش را به کرسی بنشاند!

مهندس مسعد فیاضی، مدیر کانون اندیشه جوان: طرف مقابل به شدت از شرکت در این جلسات ابا دارد!
 

دکتر علی‌رضا زاکانی؛ عضو کمیسیون علوم و تحقیقات مجلس شورای اسلامی و رییس اسبق سازمان بسیج دانشجویی:حوزه‌ی معرفتی مقدم بر حوزه ی سیاسی است


- دکتر محمد صادق کوشکی، عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیر تهران:کرسی‌های آزاداندیشی هیچ ربطی به تریبون آزاد ندارد!  + به آزاداندیشی رحم کنید!


- عبد الحسین خسرو پناه، رئیس موسسه حکمت و فلسفه ایران: کرسی‌های آزاد اندیشی خودش اصالت دارد!

 
غلامحسین مقدم حیدری، عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و علوم انسانی: مناظره؛ بازی بی‌فایده

 
غلامرضا قاسمیان، استاد گروه معارف دانشگاه صنعتی امیرکبیر، مدیر مدرسه علمیه مشکوة و معاون سابق پژوهشی حوزه های علمیه تهران: این حرف رهبر می‌تواند خیلی خطرناک باشد!

 

- ابراهیم فیاض، عضو هیات علمی گروه انسان شناسی دانشگاه تهران: وقت را برای این ساختمان از پایه ویران تلف نکنیم!

 
- سید فرید حاج سید جوادی، پژوهشگر شورای حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی:تبیین کنید نه ترویج!

  

امیرحسین ترکشدوز، سردبیر سایت احیاء:مگر آزاد اندیشی فقط برای دانشجو و استاد دانشگاه است؟

 


- وحید جلیلی، سردبیر نشریه راه: مهمترین مسئله ای که باید روی آن تمرکز کرد، خود موضوع است!

 

 

رضا حاجی ابراهیم، عضو هیات علمی گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی امیرکبیر و رئیس گروه معارف دانشگاه صنعتی امیرکبیر:باید زهر حرف ها گرفته شود!

 
سعید زیباکلام،‌ عضو هیات علمی گروه فلسفه دانشگاه تهران: عقل عقلانیت و آزادفکری

 

 

حسین سوزنچی، استاد دانشگاه های امام صادق ع و صنعتی شریف و مسئول گروه دینی دفتر برنامه‌ریزی و تالیف کتب درسی: باید تا حدودی تلفات را تحمل کنیم!

  


حجت الاسلام سید عباس نبوی، استاد حوزه و دانشگاه: مشکل اصلی درونمایه ی مباحث است

 

 

حسن عباسی، رئیس مرکز بررسی های دکترینال امنیت بدون مرز: نظام اداری کشور با آقا هماهنگ نیست!

 


- وحید یامین پور، مجری – کارشناس برنامه های تلویزیون: شما به دشواری می‌توانید به این دایره نفوذ کنید!


دکتر محمد قربانی گلشن: آزاداندیشی معنا و مسئله 


 
دکترحسین کچویان، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران و عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی: آزاداندیشی دربند کج فهمی  + مسئله مهم: هنوز معنای درست کرسی‌های آزاداندیشی را نفهمیده ایم

  

حجت الاسلام محمد حسین توانایی، مدیر پژوهش ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر کشور: راه‌اندازی کرسی‌های آزاداندیشی جهت احیای امر به معروف و نهی از منکر ضروری است

 

 - مسئولین تشکل های دانشجویی:  برپایی ‌کرسی‌های آزاد اندیشی دانشگاه‌ها در چه حال است؟

 

  • یادداشت های دانشجویی با موضوع کرسی های آزاداندیشی؛

 

در این قسمت می توانید با کلیک بر روی عنوان های موردنظر یادداشت های دانشجویی با موضوعاتی مانند: روش های بالا بردن کارایی مباحثات، شباهت ها و تفاوت های کرسی های نظریه پردازی و کرسی های آزادفکری، حدود آزادی بیان در اسلام و قانون، نسبت مناظره و تلاش های عقلی در رسیدن به حقیقت، آزادفکری و تمدن اسلامی، آزادفکری و جنگ نرم، نمونه های تاریخی، دستاوردها و آسیب شناسی تجربیات مشابه، دستوری نبودن کار، فرهنگ آزاداندیشی، ادب آزاداندیشی، ایده های پرهیز از جدلی شدن مناظرات، ظرفیت جریان سازی اجتماعی کرسی ها، پاسخ به شبهات مطرح، و…  از دانشجویان دانشگاه های مختلف کشور و سابقه داران جنبش دانشجویی و... بخوانید.


 
اقتضائات نظریه‌پردازی و آزاداندیشی در دانشگاه (محمدجواد حاجی‌احمدی، برگزیده المپیاد شیمی دانش‌آموزی سال ۸۷ و نخبه برگزیده کشور)
 

آزاد اندیشی آری؛ مخاطب محور بودن افراطی نه (احسان حسینی رنجبر، دانشجوی کارشناسی مکانیک و مسئول کانون مطالعات بسیج دانشجویی دانشگاه صنعتی اصفهان)
 

- در آزاد اندیشی به دنبال آزادی از چه چیزی هستیم؟ (مهدی کفایی، دانشجوی کارشناسی ارشد پرتو پزشکی دانشگاه امیرکبیر)

 

- چرا از مناظره فراری اند؟  (علی اللهیاری، دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه علم و مسئول سیاسی سابق بسیج دانشجویی دانشگاه امیرکبیر)

 

- گامی استراتژیک برای تحقق کلمه حق  (مجتبی عرب، دانشجوی کارشناسی مکانیک و مسئول سابق بسیج دانشجویی دانشگاه شریف)


- جزایر امروزی و میدانِ بازیِ کرسی های آزاداندیشی  (محمد ملاعباسی، دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه شناسی دانشگاه تهران)


- حزب اللهی گلخانه ای آفت پذیر است (پژمان امین مدنی، دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه علم دانشگاه امیرکبیر)

- تاملی در الگوهای مرسوم مواجهه با اختلاف های فکری و آسیب شناسی آن ها (حجت علمداری، دانشجوی دکترای مکانیک دانشگاه امیرکبیر)
 

- کرسی های نظریه پردازی، کرسی های آزاداندیشی: یکسانی یا تفاوت؟  (محمدمهدی شاه آبادی، دانشجوی دکترای سیاستگذاری عمومی دانشگاه تهران)

 

- مناظره ی ساخت یافته  (محمدحسین فیاض بخش، دانشجوی کارشناسی فناوری اطلاعات دانشگاه امیرکبیر)
 

 

- آیا ظرفیت های برگزاری کرسی های آزاد اندیشی در دانشگاه ها وجود دارد؟  ( مجتبی دانشطلب، فارغ التحصیل مدرسه عالی شهید مطهری)
 

- اجرائیات نرم افزاری در برگزاری یک کرسی آزاداندیشی  (محمد افکانه، دبیر اتحادیه انجمن های اسلامی مستقل دانشجویی)
 

- گوشه ای از فواید و آثار کرسی‌های آزاد اندیشی  (علی جهانشاهی، دانشجوی کارشناسی هوافضا)

 

- الزامات کرسی ها، بحثی در باب آن چه از کرسی ها نمی خواهیم!  (صادق شهبازی، دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه شناسی انقلاب موسسه امام خمینی (ره) )
 

- بال و پر زدن در فضای لایتناهی فکر …  (سجاد اکبری، دانشجوی کارشناسی معدن دانشگاه امیرکبیر)


- آدم ها ماشین نیستند!  (محمد مهدی میرزایی پور، دانشجوی کارشناسی ارشد تجارت الکترونیک)

 

- آزاد اندیشی و کرسی های آزاداندیشی (امین نصیری، دانشجوی کارشناسی مشاوره دانشگاه علامه طباطبایی (ره) )

 

- اما اینجا دانشگاه است……..  ( حامد بخشی، دانشجوی کارشناسی تکنولوژی آموزشی دانشگاه علامه طباطبایی (ره) )
 

- خاطراتی از تجربه ی مباحثات آزاد خیابانی  (صادق امیرزادگان، دانشجوی کارشناسی هوافضای دانشگاه امیرکبیر)


- مرز آزادی کجاست؟ (محمد رضا پورفرد، دانشجوی دکترای برق دانشگاه امیرکبیر)


- بگوییم تا حق نمایان شود  (حامد اکبری، دانشجوی کارشناسی مکانیک دانشگاه امیرکبیر)
 

- کرسی ها سکوی پرش است برای انقلاب  (محمد حسین زاده، دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی)

 

- احتجاجی که همچنان باقی است …  (محمد مهدی تهرانی، دانشجوی کارشناسی ارشد نانوتکنولوژی)
 

- آزاداندیشی و آزادی از اندیشه(سیدعلی متولی امامی)


- نگاهی به اهداف کرسی‌های آزاداندیشی: الزامات و مصائب کرسی‎ها!( محمدصادق شهبازی)
 

- باید‎ها و نباید‎های آزاداندیشی: کرسی‎‎های آزاداندیشی کجا و چگونه؟( رضا نساجی )
 

- نیازمند اصالت دادن به تفکریم(مرتضی فیروزآبادی،دبیر پیشین جنبش عدالت‎خواه دانشجویی)


- تعلل در برگزاری کرسی‌های آزاداندیشی همچنان ادامه دارد
 

- مانیفست رضوی اخلاق گفت‌وگوی علمی : بخش اول
 

- مانیفست رضوی؛ اخلاق گفت‌وگوی علمی : بخش دوم

 

- از آزاد اندیشی تا اباحه گری...
 

- نگاهی به اهداف کرسی های آزاد اندیشی (الزامات و مصائب کرسی ها/ محمد صادق شهبازی)

اقدامات صورت گرفته در حوزه کرسی های آزاداندیشی

1)آزاد اندیشی در سیره ی بزرگان:

ما در فرهنگ اهل بیت اصلا چیزی به نام مناظره داریم،کتابهایی به اسم احتجاج نوشته شده است که شرح مجموعه مناظرات اهل بیت در آنهاست. (حجت الاسلام قاسمیان) 

گوشه ای از مناظره شهید بهشتی با جمعی از دانشجویان مخالف انقلاب در دانشگاه صنعتی شریف در تاریخ 22/12/1358


الگویی برای آزاداندیشی؛ پاسخ منطقی مقام معظم رهبری  به یک نقد دانشجویی در دیدار مدیران مسئول و سردبیران نشریات دانشجویی با مقام معظم رهبری را در اینجا بخوانید .

 

2) طرح ها و آیین نامه های تصویب شده در باب کرسی های آزاداندیشی:

 

شما در این قسمت می توانید با کلیک بر روی عنوان های مورد نظر، متن کامل طرح ها و آئین نامه هایی که توسط مسئولین دانشگاه و بعضاً توسط خود تشکل های دانشجویی صورت پذیرفته است. + پیش نویس آئین نامه تهیه شده توسط وزارت علوم برای کرسی های آزادفکری به همراه توضیح روند تهیه ی این آئین نامه را مشاهده نمائید.

 

- فرآیند تدوین دستورالعمل تشکیل کرسیهای آزاد اندیشی در معاونت فرهنگی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری


طرح و دو آئین‌نامه‌ی بسیج دانشجویی دانشگاه امیرکبیر

- طرح اجرایی نشست های آزاداندیشی و نظریه پردازی بسیج دانشجویی دانشگاه شهید چمران اهواز


- کرسی های آزاد اندیشی در دانشگاه آزاد مشهد
 

- اساسنامه کرسی‌های آزاداندیشی دانشگاه الزهرا(س)


- آیین نامه ی کرسی های آزاد اندیشی


- کرسی‌های آزاد اندیشی دانشکده حقوق دانشگاه تهران

 

- آیین‌نامه کرسی‌های آزاد اندیشی جامعه اسلامی دانشگاه سیستان و بلوچستان


- پیش‌‌نویس دستورالعمل تشکیل کرسی‌های آزاد اندیشی در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی سراسر کشور
- پیش‌نویس مقررات کرسی‌های آزاداندیشی بسیج دانشجویی دانشگاه صنعتی شیراز


- آئین نامه برنامه گفتگوی دانشجویی

- آئین نامه برنامه مناظره دانشجویی

 

3) نمونه هایی از نشریات مکتوب در حوزه کرسی های آزاداندیشی


• انعکاس: (این نشریه متعلق به بسیج دانشجویی دانشگاه امیر کبیر است که در خردادماه سال 89 منتشر شده است. توضحات بیشتر را در اینجا بخوانید: معرفی نشریه انعکاس: اولین بولتن دانشجویی کرسی‌های آزاداندیشی 

 

• پنجره شماره 67 با موضوع کرسی های آزاد اندیشی


• کرسی نامه (نامه خبری هیأت حمایت از کرسی های نظریه پردازی، نقد و مناظره/زیر نظر شورای عالی انقلاب فرهنگی)


 نشریه کرسی آزادنقد: مناظرات مکتوب (زیر نظر معاونت بررسی و تحلیل سازمان بسیج دانشجویی)

 

 

4) نمونه هایی از تجربه های علمی برگزاری کرسی های آزاد اندیشی در دانشگاه ها

 

مدیریت و مانع تراشی های بی مورد  (مجمع دانشجویان عدالت خواه آرمان دانشگاه صنعتی اصفهان)
 

 

عبور از خط؛ سلسله نشست‌های نقد کتاب  (بسیج دانشجویی دانشگاه علامه طباطبایی (ره) )


تغییر نام برنامه با فشار اساتید!  (بسیج دانشجویی دانشکده مدیریت دانشگاه تهران)
 

 

برگزاری کرسی آزاداندیشی در اردو(بسیج دانشجویی دانشگاه شاهد)
 

 

مناظره در صحن دانشگاه  (بسیج دانشجویی دانشگاه علم و صنعت)
 

مناظره ی دانشجویی در نشریات (بسیج دانشجویی دانشگاه فردوسی مشهد)
 

آزادراه اندیشه (بسیج دانشجویی دانشکده فنی دانشگاه تهران)

 

جلسات ارائه ی مقالات؛ هر سال، یک موضوع  (کانون پژوهشی دانشجویان دانشگاه صنعتی تبریز)
 

سه تجربه ی متفاوت؛ منزوی شدن مدعیان در دانشگاه!  (بسیج دانشجویی دانشگاه تربیت معلم آذربایجان)
 

مسجد صرفاً جای نماز نیست!  (بسیج دانشجویی دانشگاه آزاد مشهد)
 

اولین جلسه : آزادی بیان  (بسیج دانشجویی دانشگاه الزهرا (س)‌)
 

- مناظره ی نمایندگان اتحادیه های دانشجویی  (مجمع دانشجویان عدالتخواه دانشگاه باهنر کرمان)
 

همین که گفتم! مرغ یک پا دارد!!  (دانشگاه سمنان) 
 

شروع از مبانی عقیدتی…  (جامعه اسلامی دانشجویان دانشگاه سیستان و بلوچستان)
 

روندی برای تبدیل اتهامات به سوال های پخته (بسیج دانشجویی دانشگاه صنعتی شریف)
 

«جنبش نرم افزاری»؛  (بسیج دانشجویی دانشگاه زابل)
 

جلساتی در کلاس درس و نمازخانه  (نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری دانشکده هوا فضا دانشگاه صنعتی خواجه نصیر)
 

دو کرسی برای خواهران و برادران (بسیج دانشجویی دانشگاه صنعتی شیراز)

 

مناظره دانشجویی با موضوع اسلام و لیبرالیسم (بسیج دانشجویی دانشگاه صنعتی امیرکبیر)


گزارش گفتگوی آزاد دانشجویی با موضوع «انقلاب اسلامی؛ در مسیر یا خارج از مسیر؟» (بسیج دانشجویی دانشگاه صنعتی امیرکبیر)
 

 

گزارش گفتگوی آزاد دانشجویی در مسجد دانشگاه با موضوع وارثان خط امام  (بسیج دانشجویی دانشگاه صنعتی امیرکبیر)
 


کرسی آزاداندیشی در دانشگاه امیرکبیر برگزار شد (کرسی آزاد اندیشی با موضوع تبعیض یا تفکیک جنسیتی در دانشگاه امیر کبیر)

 

حجت‌الاسلام نبویان: آیا مطبوعات آزادند هر عکسی و هر نوشته‌ای را منتشر کنند؟ (عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره) در کرسی آزاداندیشی با موضوع «آزادی و حجاب» که در دانشگاه آزاد تهران جنوب برگزار شد، به بررسی آزادی از دیدگاه غرب و دیدگاه اسلام پرداخت و گفت مطبوعات آزاد در اندیشه دینی با اندیشه مدرن متفاوت است.) 

 

حاشیه‌های خواندنی از کرسی آزاداندیشی انتخابات در دانشگاه ارومیه  (نشست سیاسی «از انتخابات دیروز تا انتخابات فردا» که به همت جامعه اسلامی دانشجویان دانشگاه ارومیه با حضور محمود عباس‌زاده‌مشکینی، مدیرکل سیاسی سابق وزارت کشور در این دانشگاه برگزار شد، دارای حواشی جالب و خواندنی بود.)


کرسی آزاد اندیشی با موضوع «ازدواج سنتی و مدرن» در دانشگاه پیام نور خرامه برگزار شد
 

 

کرسی آزاد اندیشی «حجاب» دردانشگاه آزاد ارومیه برگزار شد

 

- «آزادی، التحریر، وال استریت» در دانشگاه تهران: متن کامل مناظره نمایندگان بسیج دانشجویی و انجمن دانشگاه تهران؛ نماینده انجمن اسلامی: ما خودمان را خط امامی می دانیم / نماینده بسیج: آیا امام گفت نه غزه نه لبنان!؟

موضوعات پیشنهادی برای کرسی‌های آزاداندیشی

موضوعات پیشنهادی برای کرسی‌های آزاداندیشی:


- نقد و بررسی تنها محدود به برخی قلمروهای فکر دینی یا علوم انسانی و اجتماعی نماند: من بر پیشنهاد شما (پژوهشگران و دانش آموختگان حوزه علمیه) می افزایم که  این ایده چه در قالب مناظره های قانونمند و توام با امکان داوری و با حضور هیئت داوری علمی و چه در قالب تمهید فرصت برای نظریه سازان و سپس نقد و بررسی تنها محدود به برخی قلمروهای فکر دینی یا علوم انسانی و اجتماعی نیز نماند، بلکه در کلیه علوم و رشته های نظری و عملی (حتی علوم پایه، علوم کاربردی و ...) و در جهت حمایت از کاشفان و مخترعان و نظریه سازان در این علوم و در فنون و صنایع نیز چنین فضایی پدید آید. (پاسخ مقام معظم رهبری به نامه جمعی از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه در مورد کرسی های نظریه پردازی 16/11/1381)

 

موضوعات برای تاثیرگذاری باید کاربردی باشند، نتیجه بحث ها یا باید از ذهن ها گره ای باز کند یا شیوه ای از زندگی را تغییر دهد و یا به گونه ای باعث اعتلا شود. (حجت الاسلام محمد محمدیان، رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها)
 

- باید برای حوزه های معرفتی از نظر اولویت اهمیت بیشتری قائل شد؛ چون مبانی ما را مشخص می کنند، ولی مباحث سیاسی در واقع روبناهایی هستند که بر اساس مبانی معرفتی ساخته می شوند. (حجت الاسلام محمد محمدیان، رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها)

باید اقتضائات دانشگاه ها را در نظر گرفت؛ در خیلی از دانشگاه ها مثلا مسائل سیاسی اولویت دارد در برخی دیگر پاسخ به شبهات اولویت دارد که صرفا هم شبهات سیاسی نیستند. (دکتر خواجه سروری، معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری)

موضوعات اولویت های ذهنی مخاطبان باشد: از کسانی دعوت کنیم که فهم صحیحی از مطلب داشته باشند و هم بتوانند درست آن را بیان کنند و هم افرادی منطقی باشند که فضا را به سمت احساسی شدن پیش نبرند. یکی از عواملی که این کار را یعنی آزاداندیشی را می تواند دامنه دار کند و به فرهنگ تبدیل کند تا از رهگذر آن افراد نیز آزاداندیش و حق یاب شوند، این است که به موضوعاتی بپردازند که اولویت های ذهنی مخاطبان باشد، خصوصا در مسائل معرفتی که واقعا این نیازها بسیار زیادند؛ هر چند در حوزه سیاسی نیز مستغنی از این جلسات نیستیم. (مهندس مسعد فیاضی، مدیر کانون اندیشه جوان)
 

هم در طرح مسئله و هم در کسانی که دعوت می کنید کلیشه ها را بشکنید؛مثلا آقای فلانی از فلان روستای اصفهان با کامبیز کامبیزیان از شورایاری کامرانیه تهران. به هر کس بگویید مطالباتش را بگوید یکی مثلا می گوید ما باشگاه بیلیارد در محله خود دو تا بیشتر نداریم و دیگری می گوید که اگر آب آشامیدنی سالم به ما بدهید خیلی خوب است! تضادها را نشان دهید. فکر را آزاد کنید از این کلیشه ها. به نظر من جریان آزاد فکری وقتی شکل می گیرد که این کلیشه ها و قفس هایی که آن باند و جریان شبه علمی ایجاد کرده از بین برود. این خط شکنی ها باید بشود تا به جایی برسیم نباید در همین زمین بازی کرد./نباید انفعالی عمل کرد باید بحث های تهاجمی داشت؛ مثلا آزادی بیان در آمریکا، جامعه شناسی یا جامعه نشناختی، جامعه شناسی و نخبه کشی، نخبه شناسی و جامعه کشی/ طرح مسئله خیلی مهم است که با چه عنوان و روی چه مسائلی تمرکز شود، مثلا آزادی رسانه ای یا عدالت رسانه ای. (وحید جلیلی، سردبیر نشریه «راه»)
 

موضوعات باید در خط سیر تشکل های دانشجویی موثر باشند. (حجت الاسلام سید فرید حاج سید جوادی، پژوهشگر شورای حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی)
 

- سیاست های اقتصادی، دیپلماسی دولت، مسائل آموزشی، مباحث مربوط به انتخابات، هدفمندی یارانه ها و غیره می تواند بحث شود، ولی الان اولویت با بحث های نظری است، مثل ولایت فقیه، آزادی بیان، مردم سالاری دینی؛ همچنین برخی مباحث وجود دارند که به صورت عیان در جامعه مطرح نیستند، ولی اذهان با آنها درگیرند، مثل نقد و بررسی اندیشه های دکتر شریعتی (عبدالحسین خسروپناه، رئیس موسسه حکمت و فلسفه ایران)
 

- موضوعات دو دسته اند: یک دسته آنهایی که بر اساس نیازهای جامعه به وجود آمده اند. دسته دوم آنهایی که وجود دارند، ولی لزومش احساس نمی شود و با مطرح کردنش باید افراد را به آگاهی در مورد آنها برسانیم.(حسین سوزنچی، استاد دانشگاه های امام صادق (ع) و صنعتی شریف)
 

موضوعات باید مبتلابه دانشجویان باشد،حال چه اینکه خودشان احساس نیاز بکنند و یا اینکه از آن غفلت کرده باشند. (دکتر محمدصادق کوشکی، عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیر تهران)
 

مسائل روز، مشکلات موجود در جامعه، طلاق، اعتیاد، هواپیماسازی، شهرسازی و از این قبیل موضوعاتی است که می تواند در کرسی ها مطرح شود. (دکتر ابراهیم فیاض، عضو هیئت علمی گروه انسان شناسی دانشگاه تهران)
- آمار می تواند در تعیین موضوعات جلسات متناسب با فضای فکری دانشجویان کمک زیادی کند./ مسائلی که فی الحال خیلی فوریت دارند، انتخابات، شبهات مجازی، اینترنت، سایت های ضد دین، عرفان های کاذب، بهائیت و از این موارد هستند. (حاجی ابراهیم، عضو هیئت علمی گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی امیرکبیر)

snn.ir شبکه خبر دانشجو

  نظرات ()
مطالب اخیر راه اندازی پایگاه خبری تحلیلی اروند آنلاین پرونده/ تحول در علوم انسانی؛ رؤیایی از یاد رفته برگرفته شده از وبلاگ سَـــبیل اعلام اسامی نامزدهای جبهه متحد اصولگرایان در استان خوزستان بیانیه شورای تبیین مواضع بسیج دانشجویی هفت ۷ دانشگاه آبادان در خصوص سفر جاسبی به عبدالله کعبی،محمدسعید انصاری،محمدجواد سعدون‌زاده رد صلاحیت شدند تجمع دانشجویی دانشکده نفت شهید تندگویان آبادان یکشنبه ای که سیاه شد/مجلسی که اصولگرا نبود! ثبت نامی ها کاندیدای مجلس نهم در حوزه انتخابیه آبادان اردوی جهادی مجتمع جهادی خادم الشهدا احسان خسروی زمستان 1390 سند جامع کرسی های آزاداندیشی
کلمات کلیدی وبلاگ آبادان (٢۱) اردوی جهادی (۳) تشکیلات فرهنگی (۳) جریان انحرافی (٥) جریان شناسی (۸) جنبش نرم افزاری (٤) خرمشهر (٥) دانشگاه (٢٦) سیاسی (٢٥) کلام ولایت (٤)
دوستان من شبکه خبری دانشجویی ثارالله شبکه خبر دانشجو جهان نیوز سایت خبری تحلیلی فردا نیوز روزنامه کیهان هفته نامه صبح صادق هفته نامه پنجره سایت رسمی صداو سیما پایگاه اطلاعات کتب حقوق چالش های مجازی آبادانی ها دانشجویان دانشگاه آزاد آبادان دانشجویان دانشگاه نفت آبادان دانشجویان دانشگاه پیام نور آبادان اروند آنلاین ورزش ایرانی پرتال زیگور طراح قالب